در دل خويش محمّل شدهاند ، و آنگه در آن بلاء و اندوه ترنم مىكنند :
گر بود غم خوردنت شايستهء جان رهى
اين نصيب از دولت عشق تو بس باشد مرا
آرى ، زخم هر كسى بر اندازهء ايمان او ، و بار هر كس به قدر قوّت او ، هر كه را قوت تمامتر بار وى گرانتر . اين است سرّ آن آيت كه گفت : « الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ » ، مردان را بر زنان افزونى داد كه بار ، همه برايشان است از آنكه كمال قوت و شرف ايشان را است ، و بار به قدر قوّت كشند ، يا به قدر همت ، « على قدر اهل العزم تأتى العزائم » . « 217 »
اما بر حسب نظريهء سيوطى در تمام آياتى كه ذكر شد سؤال ام سلمه باعث نزول آنها گرديد ، و در نتيجه يك سبب نزول و يك واقعه باعث نزول آياتى متعدد گرديد كه در مواضع متفرقى از قرآن كريم به چشم مىخورد .
لكن بايد يادآور شد كه علاوه بر رواياتى كه سيوطى از ديگران ياد كرده ، رواياتى ديگر به چشم مىخورد كه با توجه به آنها بايد گفت : اين آيات متعدد داراى اسباب النزول متعدد مىباشد . و سيوطى با تكلف خواسته است از طريق انتخاب پاره از احاديث مثالى براى وحدت سبب و تعدد نازل ارائه دهد .
مثال دوم براى وحدت سبب و تعدد نازل - سؤال مردى نابينا :
الف - بخارى از حديث زيد بن ثابت « 218 » آورده است كه رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آيهء زير را براى نگارش بر او املاء مىفرمود :
« لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ ) وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّه الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّه الْحُسْنى وَفَضَّلَ اللَّه الْمُجاهِدِينَ عَلَى الْقاعِدِينَ أَجْراً عَظِيماً . دَرَجاتٍ مِنْه وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكانَ اللَّه غَفُوراً رَحِيماً » ( نساء : 95 ، 96 ) :
افراد با ايمانى كه نابينا نيستند و از جنگ و نبرد با كفار باز مىنشينند و خانه نشينى و تن آسانى را بر شركت در پيكار با كفار ترجيح مىدهند با كسانى كه در راه خدا با اموال
هامش
217 - كشف الاسرار 2 / 497 ، 498 .
218 - ابو خارجه زيد بن ثابت بن ضحاك انصارى خزرجى ( 11 ق ه - 45 ه ق ) كه از كتاب وحى بوده و از ديدگاه اهل سنت از اكابر صحابه به شمار است ، و در شش سالگى پدرش كشته شد . ابن عباس به وى ارج مىنهاد و در زمان ابى بكر و نيز عثمان به جمع و تدوين قرآن در رأس شمارى از نويسندگان مصحف سرگرم بوده است . ولى در پارهاى از مراجع شيعى به عنوان يكى از مدافعان عثمان به شمار مىرفت كه مردم را به دشنام امير المؤمنين على ( عليه السلام ) مىشوراند . اگر چه نيز رواياتى از او در تنصيص نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بر امامت ائمهء اثنى عشر نقل مىكنند ( رك : الاعلام 3 / 95 ، 96 . سفينة البحار 1 / 575 ) .