رسيده است با تفسيرى كه از ابن عباس در توضيح معنى « تمنى لا تتمنوا » نقل شده است كاملا هماهنگ نيست ، چرا كه از ابن عباس روايت شده است كه وى در تفسير آيهء مذكور مىگفت : هيچيك از شما مردم مسلمان نبايد در اين آرزو به سر برد كه اى كاش آن مال و نعمت و همسر زيبائى كه فلانى از آن بهره مند است از آن من و براى من مىبود ، زيرا چنين آرزوئى عبارت از حسد است . بلكه بايد بگويد : خدايا ، نعمتهائى به سان آن نصيب من گردان .
محمد عبده مىگفت : علت تعدد اين روايات ، از حيرت و سرگردانى مفسرين در فهم اين آيه ريشه مىگرفت ، در حالى كه معناى آيه ظاهر و روشن است ، و آن اين است كه :
در بهرمند بودن مردان و زنان از مزاياى زندگانى دنيا و آخرت - در تعاليم اسلامى - تبعيضى وجود ندارد ، چرا كه خداوند متعال همهء مردان و زنان را به يك سلسله از اعمال مكلف ساخته است . آن اعمالى كه ويژهء مردان است در برابر آن نصيبى از اجر و پاداش براى آنان منظور شده است كه زنان در اين اجر و پاداش ، سهيم نيستند . و نيز آن اعمالى كه مخصوص زنان است از لحاظ اجر و پاداش نصيبى دارند كه مردان با آنها سهيم نمىباشند ، و شايسته نيست كه زنان نسبت به مردان ، و مردان نسبت به زنان آرزوى اعمالى را در سر بپرورانند كه اين اعمال ، ويژهء هر يك از آنها است .
خداوند متعال در اين گفتار همه ، اعم از طائفهء مردان و طائفهء زنان را مخاطب قرار مىدهد كه بدينسان آمال و آرزوهاى نامعقول را پىگيرى نكنند .
علاوه بر اين ، مردان هرگز در اين آرزو به سر نبرده و نمىبرند كه كاش زن مىبودند و نيز آرزو نمىكنند كه اعمال ويژهء زنان را - از قبيل : زائيدن و تربيت فرزندان و امثال آن از اعمالى كه معمولا زنان در خور آنها هستند - به عهده گيرند ، و فقط ممكن است زنان در آرزوى تعهد اعمالى به سر برند كه مردان آنها را انجام مىدهند .
اما سؤال در اين است كه زنان سوداى چه اعمالى از مردان را در سر مىپرورانند ، آيا آنها آرزو مىكنند كه اختصاصىترين اعمال مردان را - كه عبارت از اعمال قدرت در حمايت از ناموس و افراد خانواده ، و دفاع از حريم حق مىباشد - به عهده گيرند ؟ ! خداوند متعال با اين تعبير عنايت و لطف خود را نسبت به زنان - كه به خاطر ظرافت بدنى و روحى و اخلاصشان در آرزوها در خور رحمت و رأفت هستند - اعلام
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 239
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٢٣٩