گردانيد و اين آيت فرستاد : « وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ . . . » .
ج - رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بتها را از مسجد الحرام بيرون ريخت .
قريش از وى درخواست كردند بتى را كه بر « مروه » قرار داشت رها كند . آنحضرت گويا چنان آهنگ نمود كه آن را رها كند اما بعدا دستور داد آن را درهم شكنند . در پى آن اين آيه نازل گرديد .
د - عبد اللَّه بن عباس گفت : وقد ثقيف به نزديك رسول ( عليه السلام ) آمدند و گفتند : با ما سه كار بكن تا ايمان آريم . رسول ( عليه السلام ) گفت : آن چيست ؟ گفتند :
1 - در نماز دولا نباشيم 2 - و اصنام به دست خود نشكنيم 3 - و يك سال ما را به « لات » ممتع دارى . رسول ( عليه السلام ) گفت : چيزى نباشد در نمازى كه در او ركوع و سجودى نبود . و اما آنكه اصنام به دست خود نشكنيد اين روا باشد . و اما تمتع به « لات » ، اين نكنم . گفتند ما را مىبايد كه از ميان عرب ، ما را تخصيص باشد كه از ديگران مميّز باشيم .
اگر گويند چرا كردى ؟ گو خدا فرمود . رسول ( عليه السلام ) ايشان را رها كرد ، و آب خواست و وضو باز كرد . گفتند : يا محمد ، اكنون ما را يك سال مهلت ده تا براى بتان خود هديه سازيم ، آنگه ايمان آريم . رسول ( عليه السلام ) انديشه كرد كه ايشان را مهلت دهد ، خداى تعالى اين آيت فرستاد : « وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ . . . » : نزديك بود كه اين كافران ترا مفتون كنند و از جاى ببرند از اين قرآن كه به تو وحى كرديم . . .
ه - همان مطلبى كه در روايت دوم در متن آمده است .
در بارهء سبب نزول آيهء مذكور ، روايات ديگرى در كتب تفسير و اسباب النزول جلب نظر مىكند . « 154 »
حالت چهارم ، ( مربوط به تعدد اسباب و وحدت نازل ) :
چنانچه اسناد هر دو حديث از لحاظ صحت مساوى باشند ، يكى از آن دو را - به خاطر اينكه راوى ، حاضر و ناظر قضيه و واقعه بوده است و يا به خاطر يكى از مرجحات - مىتوان بر ديگرى ترجيح داده و روى آن ارزش و اعتبار فزونترى نهاد .
مثال براى چنين مورد عبارت از آيهء « يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي . . . » مىباشد :
هامش
154 - بنگريد به : مجمع البيان 6 / 431 . روض الجنان 6 / 349 ، 350 . كشف الاسرار 5 / 592 - 594 . لباب النقول ، ص 380 ، 381 . اسباب النزول : واحدى ، ص 167 . جامع البيان 15 / 88 . غرائب القرآن و رغائب الفرقان : نظام نيشابورى ( هامش جامع البيان ) 15 / 69 ، 70 . الميزان 13 / 177 ، 178 .