اوّل - بخارى از ابن مسعود « 155 » ، حديثى در كتاب « الجامع الصحيح » خود آورده كه مىگفت : من همراه نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) در مدينه راه مىرفتم آنحضرت بر چوبهء خرمائى تكيه مىكرد . گذر او به تنى چند از يهوديان افتاد يكى از آنها گفت : فرصت خوبى است كه با او سؤالى در ميان گذاريم . گفتند : راجع به « روح » براى ما سخن گو . حضرت لحظهاى ايستاد و سر به سوى آسمان گرفت . من فهميدم كه هنگام وحى بر آن حضرت است و لحظاتى است كه وحى بر او نازل مىگردد ، تا آنكه اين لحظات به نهائىترين نقطهء پايان خود رسيد ، و حالت وحى سپرى گشت . آنگاه گفت :
« وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا » ( اسرا : 85 ) :
و از تو راجع به « روح » مىپرسند . بگو روح از فعل و خلق پروردگار من است و جز آگاهى ناچيزى در بارهء آن علم و شناخت قابل توجهى در دسترس شما نهاده نشده است .
دوم - ترمذى حديثى را - كه آن را صحيح برشمرده است - از ابن عباس در كتاب خود آورده كه مىگفت : قرشيان به يهوديان گفتند : مطلبى در اختيار ما قرار دهيد كه از اين مرد در بارهء آن سؤال كنيم . يهوديان گفتند : از اين مرد ، يعنى رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) ] راجع به « روح » سؤال كنيد ، آنها نيز اين سؤال را با آنحضرت در ميان گذاشتند .
خداوند متعال در پى سؤال آنها آيهء : « وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ . . . » را نازل كرد .
روايت اخير نشان مىدهد كه آيهء مورد بحث در مكه نازل گرديد ، امّا حديث اول بر خلاف آن ، بيانگر آن است كه اين آيه در مدينه نازل شده است ، چرا كه يهوديان در مدينه به سر مىبردند . اما روايت اول به دو دليل بر روايت دوم رجحان دارد : 1 - آنچه بخارى ؟ ؟ ؟
روايت كرده از روايات ديگران صحيحتر است 2 - عبد اللَّه مسعود - كه راوى حديث اول ؟ ؟ ؟
است - خود در متن قضيه قرار داشته و حاضر و ناظر صحنه و واقعه بوده است .
سخن طبرسى در بارهء اين آيه :
مرحوم طبرسى در بارهء روحى كه مردم از رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) راجع به آن سؤال كردند اقوال و آراء متعددى را ياد مىكند :
الف - مردم راجع به روحى كه در بدن انسان است سؤال كردند كه چيست ؟
هامش
155 - عبد اللَّه بن مسعود هذلى ( م 32 ه ق ) كه از لحاظ كثرت تفسير ، تالى تلو ابن عباس بوده و داراى مقامى ارجمند در تفسير قرآن كريم است . رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) دوست مىداشت تلاوت قرآن كريم را از زبان او استماع نمايد ( تفصيل ترجمهء احوال او را بنگريد در : سه مقاله در تاريخ تفسير و نحو ، از نگارنده ، ص 31 - 34 ) .