اول - حديثى است كه ابن مردويه « 143 » و ابن ابى حاتم - از طريق ابن اسحاق « 144 » از محمد بن ابى محمد « 145 » ، از عكرمه ، يا سعيد بن جبير ، از ابن عباس - در كتابهاى خود آوردهاند مبنى بر اين كه ابن عباس مىگفت :
« امية بن خلف « 146 » و ابو جهل بن هشام « 147 » و رجالى از قريش به راه افتادند و نزد رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آمدند و گفتند : اى محمد ، بيا - ولو با سر انگشت خود - آلهه و بتهاى ما را به لمس و سودن گير كه ما - به پايمردى تو ! در اين كار - با تو وارد دين و آئين تو مىگرديم . نرمش و گرايشى در قلب آن حضرت نسبت به درخواست آنان پديد آمد . به دنبال پديد آمدن اين حالت بود كه آيات زير نازل گرديد :
« وَإِنْ كادُوا لَيَفْتِنُونَكَ عَنِ الَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ لِتَفْتَرِيَ عَلَيْنا غَيْرَه وَإِذاً لَاتَّخَذُوكَ خَلِيلًا . وَلَوْ لا أَنْ ثَبَّتْناكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئاً قَلِيلًا . إِذاً لأَذَقْناكَ ضِعْفَ الْحَياةِ وَضِعْفَ الْمَماتِ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنا نَصِيراً » ( اسراء : 73 - 75 ) :
و اگر خواستند ترا فريبكارانه بيازمايند و از آنچه به سوى تو وحى نموديم روى گردان سازند تا تو بر ما سخنى دروغين بر زبان آورى كه ما آن را نگفتيم . اگر اين چنين مىبودى ترا دوست خود مىگرفتند . و اگر نه آن بود كه ما ترا پاى بر جاى نگاه مىداشتيم تحقيقا به آسانى به سوى ايشان اندك گرايشى يافته و در حد ناچيزى هم كه بود با آنان مىآرميدى . آنگاه به تو دو برابر از عذاب زندگانى و عذاب پس از مرگ را مىچشانيديم . سپس براى خود در برابر ارادهء ما يار و ياورى نمىيافتى .
هامش
143 - أبو بكر احمد بن موسى بن مردويهء اصفهانى ( 323 - 410 ه ق ) كه او را « ابن مردويهء كبير » نيز مىنامند . وى حافظ و مورّخ و مفسرى از اهل اصفهان بوده است . از آثار او است « التاريخ » ، « تفسير القرآن » ، « مسند » و « مستخرج » در حديث ( الاعلام 1 / 246 ) . نام او در قاموس الاعلام به غلط ، بكر بن احمد آمده است ، هامش لغتنامه 2 / 348 ) .
144 - محمد بن اسحاق مطلبى مدنى ( م 151 ه ق ) از اقدم مورخين عرب و اهل مدينه . از آثار او است « السيرة النبوية » ، « كتاب الخلفاء » و « كتاب المبدأ » . وى قدرى مذهب و از حفاظ حديث بوده است . ابن حيان در بارهء او گفته است : « لم يكن احد بالمدينة يقارب ابن اسحاق فى عمله و يوازيه فى جمعه ، و هو من احسن النّاس سياقا للاخبار ( الاعلام 6 / 252 ) .
145 - على رغم تتبع شرح احوال او را نيافتم .
146 - امية بن خلف بن وهب ( م 2 ه ق ) يكى از جباران و سركردگان دوران جاهلى كه زمان اسلام را درك كرد ، لكن اسلام نياورد . و او همان كسى است كه بلال را شكنجه مىداد . عبد الرحمن بن عوف ، امية را در جنگ بدر اسير كرد و بلال او را ديد و فرياد برآورد و مردم را به قتل او تشويق كرد و در نتيجه او را به قتل رساندند ( الاعلام 1 / 362 ) .
147 - ابو جهل عمرو بن هشام بن مغيرهء مخزومى قرشى ( م 2 ه ق ) ، سختترين دشمن نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) و يكى از سران و قهرمانان و هوشمندان قريش در دوران جاهليت . او را « أبو الحكم » نيز مىناميدند . وى از كشته شدگان جنگ بدر مىباشد كه به دست مسلمين انجام گرفت ( الاعلام 5 / 262 ) .