خدا بترس و سخن به حق بر زبان آور . آنان كه از علم به اسباب النزول آگاه بودند و مىدانستند خداوند متعال آيات قرآنى را در بارهء چه امر و از پى چه سبب و موجبى نازل كرده است همگى از دنيا رفتند .
- يكى ديگر از بزرگان گفته است :
شناخت سبب نزول ، مسألهاى است كه از رهگذر قرائنى كه محفوف به قضايا است فراهم مىآيد . يعنى اگر در اطراف قضايا قرائنى كه مؤيد آنها است وجود داشته باشد مىتوان به مدد اين قرائن به اسباب النزول پىبرد . بارها اتفاق افتاد كه عدهاى از بزرگان در بيان خود جازم نبوده و در شرح و تفسير آيات - در رابطه با اسباب النزول - اظهار ترديد مىنمودند و مىگفتند : تصور مىكنيم شايد اين آيه در بارهء چنين و چنان نازل شده است ، چنان كه ائمهء ششگانهء حديث « 98 » از عبد اللَّه بن زبير در كتابهاى خود روايتى آوردهاند كه وى مىگفت : زبير « 99 » با مردى از انصار در مورد آبراههاى كه در زمين سنگلاخ سوختهاى قرار داشت و به سوى زمين زراعتى سرازير مىگشت براى آبيارى زمينشان دچار نزاع و درگيرى شدند . و براى فصل خصومت و نزاع حضور نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) رفتند .
آنحضرت فرمود : اى زبير ، تو نخلستان خود را آبيارى كن ، آنگاه [ بند آبراهه را بگشا ] و آب را
هامش
98 - ائمهء ششگانه حديث در مذهب اهل سنت و كتابهاى حديث آنها عبارتند از :
الف - ابو عبد اللَّه محمد بن اسماعيل بخارى ( م 256 ه ق ) : صحيح بخارى ، يا « الجامع الصحيح » .
ب - ابو الحسين مسلم بن حجاج قشيرى نيشابورى ( م 261 ه ق ) : صحيح مسلم .
ج - محمد بن يزيد بن ماجهء قزوينى ، معروف به « ابن ماجه » ( م 273 ه ق ) : سنن ابن ماجه .
د - ابو داود سليمان بن اشعث بن اسحاق سجستانى ( م 275 ه ق ) : سنن ابى داود .
ه - ابو عيسى محمد بن عيسى بن سوره ترمذى ( م 279 ه ق ) : جامع ترمذى ، يا « سنن ترمذى » .
و - ابو عبد الرحمن احمد بن شعيب نسائى ( م 303 ه ق ) : سنن نسائى .
كتب ششگانهء ياد شده را « صحاح ست » مىنامند . اين شش كتاب به اضافهء « موطَّأ » از مالك بن انس ( م 179 ه ق ) ، و « مسند » از احمد بن حنبل ( م 241 ه ق ) جوامع اوليهء حديث اهل سنت را تشكيل مىدهند ( رك : علم الحديث : كاظم مدير شانه چى ، ص 38 ) .
99 - زبير بن عوّام بن خويلد اسدى قرشى ، صحابى ( 28 ه ق - 36 ه ق ) پسر عمهء رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) كه اهل سنت سى و شش حديث از او روايت مىكنند . « ابن جرموز » وى را در وادى سباع ( هفت فرسخى بصره ) در روز « جمل » به قتل رسانده است . ( الاعلام 3 / 74 ) .