« وجه نظم و ترتيب و ارتباط و تناسب آيات يادشده كه باعث گشت اين آيات - با وجود آنكه تاريخ نزول آنها داراى شش سال اختلاف زمانى است - در كنار هم قرار گيرد اين است كه خداوند متعال در طى آيات نخست ، موضع اهل كتاب را بدينصورت گزارش فرموده است كه آنان صفت حضرت محمد ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) را كتمان كرده و از اظهار آن دريغ مىورزيدند ، و نيز مىگفتند : كه مشركين بهتر از مسلمين به راه صحيح و مستقيم زندگانى هدايت شدهاند . چنين كارى را بايد به عنوان خيانتى از سوى علماء يهود نسبت به امانت برشمرد ، امانتى كه عبارت از بشارت به نبوت پيامبر اسلام ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بوده است . در نتيجه ، سخن خداوند طى اين آيات به ذكر وجوب و لزوم اداء هرگونه امانتها از سوى همهء امتها منجر گرديد و فرمود : « إِنَّ اللَّه يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَماناتِ إِلى أَهْلِها . . . » . « 94 »
سخن ابن العربى تا همين جا به پايان مىرسد .
پاسخ به يك ايراد در رابطه با آيهء امانات و آيات ما قبل آن :
ممكن است كسى ايراد كند كه ميان آيهء « امانات » و آيات ما قبل آن فاصلهء زمانى دور و درازى وجود دارد ، و آيهء امانات حدود شش سال از نظر زمان نزول ، از آيات ما قبلش متأخر است ، و بنابراين ما نمىتوانيم اداء امانت خاص را كه عبارت از اظهار به نبوت پيامبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) و بشارت به رسالت او از سوى علماء يهود است - و اين معنى در آيات ما قبل آيه امانت مطرح مىباشد - به عنوان يكى از مصاديق اماناتى كه عام است و در آيهء « امانات » با تعبيرى عام گوشزد شده است مندرج بدانيم ، چون آيهء امانات حدود شش سال پس از نزول آيات ما قبل آن نازل شده است ؟
پاسخ اين ايراد :
در پاسخ به اين ايراد بايد گفت : اتحاد زمان يكى از شرائط سبب نزول مىباشد ، يعنى اگر آياتى داراى سبب نزول خاصى باشد بايد اين آيات در يك زمان نازل شده باشد ، اما اتحاد زمان در مسئلهء تناسب آيات با يكديگر ، شرط نيست : ممكن است آيات متعددى در
هامش
94 - سيوطى ، گرچه اين گفتار را از ابن العربى - با استناد به تفسيرش - در « الاتقان » بازگو كرده است ، ولى با تفحصى كه دقيقا در كتاب « احكام القرآن » ابن العربى به عمل آمد ، اين سخن از او به چشم نخورده و در ضمن آيهء : « إِنَّ اللَّه يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَماناتِ إِلى أَهْلِها . . . » و آيات قبل و بعد آن ، مطلبى كه بيانگر چنان گفتارى باشد ديده نشده است .
( رك : احكام القرآن : ابن العربى 1 / 448 - 452 ) . و نيز ذيل تفسير آيات مورد بحث ، در تفسير محيى الدين بن عربى ، معروف به « تفسير الشيخ الاكبر » ( ج 1 ص 151 - 153 ) در اين مقوله چيزى ديده نشده است . ممكن است ابن العربى فردى ديگر ، و يا همو در كتابى ديگر اين سخن را آورده باشد .