الف . آيات قرآن : از جمله آيات قرآنى كه بر حجيت خبر واحد دلالت دارند عبارتند از :
اول . آيهء نبأ :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلى ما فَعَلْتُمْ نادِمِينَ » .
« 1 » علماى اصول - قدس سره - به اين آيه استدلال كرده و گفتهاند اين آيه ، به مقتضاى مفهوم شرط ، دال است به اينكه اگر مخبر واحد فاسق نبود و عادل بود ، قولش حجت است - يعنى اگر فردى عادل و راستگو خبرى را آورد ، ديگر نيازى به فحص و تبيين ندارد . در واقع ، آيه مىفرمايد : اگر كسى كه خبر را مىآورد فاسق باشد ، بايد به جستجو پرداخت و ديد كه راست مىگويد يا نه . اما اگر فسق منتفى بود و كسى كه خبر و نبأ را آورده است عادل بود وجوب تبين منتفى مىشود . چون جزاء در قضيهء شرطيه تابع شرط است ، وجوب تبين جزاء است و در صورت انتفاى شرط ، جزاء هم منتفى مىشود . « 2 »
شيخ انصارى ( ره ) به اين مطلب اشكال كرده و فرمودهاند : در اينجا قضيهء شرطيه مفهوم ندارد ؛ زيرا اين جزاء ، عقلا موقوف بر شرط است و مانند سالبهء منتفى حكم و محمول به انتفاى موضوع است . نه سالبهء منتفى محمول كه با وجود موضوع به واسطهء انتفاى شرط يا وصفى كه مشروط بر معلق گشته است ، محمول منتفى مىشود . به تعبير ديگر ، چنانچه مقدم « 3 » نفس موضوع باشد ، به
هامش
( 1 ) حجرات ( 49 ) : 6 « اى مؤمنان هرگاه فاسقى خبرى براى شما آورد ، تحقيق كنيد مبادا به سخنچينى فاسقى از نادانى به قومى رنجى رسانيد و سخت پشيمان گرديد » .
( 2 ) در باب جزاء مىگويند : « وقتى شرط منتفى گردد ، حكم جزاء نيز بر خلاف منطوق مىشود » .
( 3 ) در اصطلاح ، مقدم عبارت از شرط و تالى عبارت از جزاء است .