كتاب عزيز مىباشند .
3 ) خبر متواتر و خبر واحد
بحث ديگر در مورد خبر متواتر و خبر واحد است . خبر متواتر خبرى است كه افادهء سكون نفس كند ، به حيثى كه هيچگونه شك و شبههاى در نفس نباشد و جزم قاطع بياورد . مقصود از « تواتر » آن است كه خبر از جانب دسته و گروهى نقل شود كه عادتا تواطى همهء آنها بر كذب ممتنع باشد ؛ يعنى ممتنع باشد كه همهء روات خبر در زمانها و مكانهاى مختلف جمع گردند و متفق برآن شوند كه خبرى را به دروغ بگويند و جعل كنند . در منطق قضايايى را « متواترات » مىخوانند كه عقل ، به واسطهء قوهء سامعه ، آنها را تصديق مىكند و بر محتواى آن جزم و قطع پيدا مىكند - مثل اينكه گفته مىشود پيامبر اسلام محمد بن عبد اللّه ( ص ) است و قرآن بزرگترين معجزهء جهان هستى است . در تواتر منطقى ، امورى را شرط كرده و در حجيت آن دخالت دادهاند ؛ از جمله ، امرى كه تواتر نسبت به آن تحقق مىيابد بايد از محسوسات باشد نه از معقولات « 1 » و نيز اخبار و شهادات متعدد به يك شهادت منتهى نشود و همچنين مفيد قطع و يقين باشد .
بعضى از اخباريان و بزرگان اهل حديث عدد شهادتهايى را كه بر پايهء آن تواتر تحقق مىيابد تعيين كرده و بعضى آن را به چهل نفر تحديد كردهاند - با اين استدلال كه عددى كه در بعضى از مذاهب عامه نماز جمعه با آن تحقق مىيابد
هامش
( 1 ) فارابى ، در كتاب جمع بين الرأيين تواتر بر معقولات را نيز حجت مىداند و حتى قوىترين حجت مىشمارد .