ملاك منجزيت حكم عقل است و عقل مىگويد اگر مكلف عالم به حكم يا موضوع ذى حكم شد ، تكليف بر او منجز مىشود و بايد اطاعت كند و اين چه فرق دارد كه من به مصداق بخصوصى علم يابم و يا به سه ظرف علم پيدا كنم و ندانم ظرف سمت راست خمر است يا ظرف سمت چپ .
اين جزء مستقلات عقليه است كه براى قطع به حصول غرض و سقوط امر بايد احتياط كنيد و تمام محتملات را ترك كنيد تا يقين پيدا كنيد كه اطاعت كردهايد . « الاشتغال اليقينى يستدعى البراءة اليقينى » . اطاعت در علم تفصيلى ترك معلوم قطعى است و اطاعت در علم اجمالى ترك اطراف علم اجمالى است ، پس بين علم تفصيلى و اجمالى در منجزيت فرقى نيست .
در اينجا بحث ديگرى مطرح مىگردد كه آيا علم اجمالى در عرض علم تفصيلى است يا در طول آن ؟ يعنى اگر تمكن از امتثال علم تفصيلى باشد نوبت به امتثال علم اجمالى نمىرسد يا در صورت تمكن از امتثال علم تفصيلى مىتوان سراغ امتثال علم اجمالى رفت ؟
يك بحث ديگر هم اينكه آيا بين تعبديات و توصليات فرق هست يا نه ؟ در باب اينكه توصليات با تعبديات فرق مىكند بايد گفت احتياط مستلزم تكرار عمل است و آيا تكرار عمل مخل واجب توصلى مىشود يا نه ؟ آنهايى كه شبهه براى آنها عارض شده و علم تفصيلى و علم اجمالى را در طول هم مىدانند و با تمكن از علم تفصيلى امتثال علم اجمالى را جايز نمىدانند ، مىگويند بين
علم اصول ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: محمد موسوى بجنوردى
ص٢٥٢