لذا من خودم مقدمات را پديد آوردم و هر عقابى كه در قيامت بشوم ، موضوعش را خودم به وجود آوردهام . مسئله ، مسألهء استحقاق نيست « كسبت أيدينا بما فعلنا » اين مقدمه است برآن مطلب كه هركس عملى انجام دهد ، اين اثر وضعى را دارد . در غيبت و دروغ حسنات از بين مىرود و اين اثر وضعى فعل مكلف است نه آنكه خداوند از باب انتقام يا از باب تشفّى اين كار را انجام مىدهد . خدا انسان را خلق كرده و به او عقل و انديشه و فطرت داده و همينطور راه درست را توسط پيامبران به او نشان داده است .
ابن سينا در شفا مىگويد : « الانسان مجبور باختياره » . انسان در مختار بودن خود مجبور است . هويت ذاتى او اختيار است .
اينكه گويى اين كنم يا آن كنم * خود دليل اختيار است اى صنم
انسان يك موجودى است كه هويت ذاتى او اختيار است ، در هويت انسان إن شاء فعل و ترك هست نه اينكه چيز زايد بر طبيعت اوست . پس من با اختيار خود فعلى را موجود مىكنم كه اثر بر او مترتب مىشود . مثلا « الصلاة قربان كلّ تقى » ، « الصلاة معراج المؤمن » ، اين اثر وضعى نماز است . اما برخى مىگويند كه نماز علت تامه است براى قرب به حضرت حق .
اما برخى ديگر مىگويند كه افعال ما مقتضى است ، تسبيح ملائك و يك سرى انفعالات را لازم دارد و اينطور نيست كه هركس نماز را بجا آورد ، علت تامه براى قرب يا معراج مىشود .