سوء سريرهء او كرد كه ابايى از خلاف ندارد . همهء اينها برمىگردد به قرب و بعد « كلما يوجب القرب الى الحضرة الربوبية يستحق الثواب و كلما يوجب البعد من الحضرة الربوبية يستحق العقاب » . قرب و بعد از حضرت حق آيا پديدهء باور و اعتقاد انسان است يا مربوط به نفس فعل مىباشد ؟
مرحوم آخوند - قدس سره - عقيده دارد كه عقاب و ثواب پديدهء اعتقاد شخص است ؛ يعنى كسى كه در مقام مخالفت با اوامر مولى برمىآيد و مخالفت حجت فعليه را مىكند و در اين فكر است كه بر خلاف دستور مولى عمل كند ، گفته مىشود اين فرد از رسوم عبوديت خارج شده و اقدام او كاشف از سوء سريرهء اوست و او به اعتقاد و مخالفت با مولى اين كار را انجام مىدهد و معصيت چيزى غير از اين نيست . همين عمل بعد از درگاه الهى مىشود ، پس استحقاق عقوبت را دارد . لذا بنا بر نظر مرحوم آخوند متجرى و لو فعلش مصادف با واقع نشود ، مستحق عقوبت است و فاعل اين فعل در نزد عقلاء مذموم است .
شيخ انصارى - قدس سره - معتقد است كه فعل متجرى قبح فاعلى دارد ، نه قبح فعلى لذا عقوبت در پى ندارد .
نقد و بررسى دو نظر مرحوم آخوند ( ره ) و شيخ انصارى ( ره )
چنانكه گفته شد در كلام ما در پى « قرب و بعد » هستيم ، به نظر متكلمين آيا فعلى كه مورد نهى واقع شده است ، بعد مىآورد يا نفس مخالفت با مولى و