اطاعت عبارتست از موافقت حكم با مطابقتش با واقع مثل اينكه شخص قطع پيدا كند كه مايع كذايى خمر است و آن را ترك نمايد و در واقع نيز خمر باشد .
معصيت عبارتست از مخالفت حكم با مطابقتش با واقع مثل اينكه شخص قطع پيدا كند كه مايع كذايى خمر است و آن را مرتكب شود و در واقع نيز خمر باشد .
انقياد عبارتست از موافقت حكم با عدم موافقتش با واقع مثل اينكه شخص احتمال مىدهد كه فلان شيء واجب است لذا آن را بجا مىآورد و بعد معلوم مىشود كه واجب نبوده است .
تجرّى عبارتست از مخالفت حكم قطعى يا حجت فعلية با عدم موافقتش با واقع مثل اينكه شخص قطع پيدا كند كه مايع كذايى خمر است و آن را بياشامد و بعد معلوم شود كه خمر نبوده است . بنابراين ، تجرى يعنى تمرد و بىاعتنايى به قانون و بىپروا بودن در انجام دادن جرم و گناه .
شخص با علم به اينكه كارى جرم و گناه است آن را مرتكب مىشود ، سپس معلوم مىگردد كه آن كار ، گناه نبوده است . به چنين شخصى « متجرّى » گويند .
يكى از مباحث « قطع » اين است كه آيا « متجرى » استحقاق عقوبت دارد يا نه ؟
در همين راستا بحث مىشود كه آيا فعل « متجرّى به » بر صفت تحريم واقع مىشود يا نه ؟
استحقاق عقوبت يا عدم استحقاق عقوبت براى متجرى ، بحثى كلامى است و
علم اصول ( فارسى ) — صفحة 236
مساهمون: محمد موسوى بجنوردى
ص٢٣٦