اينكه استحقاق و عدم استحقاق بر چه اساسى استوار است ؟
اينكه آيا فعل « متجرّى به » بر صفت تحريم واقع مىشود يا نه يك بحث فقهى محسوب مىشود . زيرا بحث مىشود آيا فعل « متجرّى به » حرام است يا نه ؟
آن ضابطهاى كه براى علم اصول بيان شده عبارت است از اينكه مسائل اصول ، كبرياتى هستند كه فقيه به وسيلهء آنها به حدّ وسط دست مىيابد و تشكيل قياس مىدهد . مسألهء اصولى همواره حدّ وسط قرار مىگيرد و حدّ وسط در شكل اول موضوع است براى كبرى و محمول است براى صغرى . به تعبير ديگر ، مسائل علم اصول عبارتند از مبادى تصديقيه از براى اثبات محمولات مسائل فقهى همان گونه كه حدّ وسط عبارتست از مبدأ تصديق براى هر قضيه كه نتيجهء قضيه را براى ما اثبات مىكند . آيا مىتوان بحث تجرى و مسألهء فعل متجرّى به را مسألهء اصولى دانست و گفت اينها از براى اثبات حكم فقهى مبدأ تصديقى قرار مىگيرند ؟
تجرّى چون خروج از رسوم عبوديت و بندگى است و كشف از سوء سريره مىكند و چون مخالفت متجرى غير مصادف با واقع است و مخالفت حجت فعليه شده است ، حال آيا مخالفت حجت فعليه سبب مىشود فعلى كه از او صادر شده است رنگ حرمت به خود بگيرد يا اينكه تابع حكم اولى خودش است ؟
مسألهء مخالفت حجت فعلى بازگشتش به اين است كه آيا متجرى براساس
علم اصول ( فارسى ) — صفحة 237
مساهمون: محمد موسوى بجنوردى
ص٢٣٧