5 ) مخصص
مخصص بر دو نوع است : مخصص متصل ؛ مخصص منفصل .
الف . مخصص متصل : هنگامى مخصص متصل است كه در نفس كلام قرينهاى مشخص كند . تمام افراد مورد كلام نيستند ، بلكه صنف و يا دستهء خاصى از آنها محل كلامند . مثلا ، وقتى گفته مىشود « اكرم العلماء العدول » ( دانشمندان عادل را اكرام كن ) اگر لفظ « عادل » بيان نمىشد ، « اكرام » تمامى دانشمندان ، چه عادل و چه فاسق ، را شامل مىگرديد . اما گوينده با لفظ « عادل » مشخص مىكند كه خواستهء مولا ( اكرام ) مخصوص عدول از دانشمندان است . بنابراين ، در خواستهء مولا ، اكرام دانشمندان غير عادل مندرج نيست و اين گروه سببيت از براى اكرام ندارد . پس از همان آغاز ، انعقاد ظهور كلام در خصوص قرينهء موجود در جمله خواهد بود . در نتيجه ، ظهور كلام بر كل افراد نيست تا قرينهاى ديگر بعدا بيايد ، بلكه از همان ابتدا ظهور بر خلاف قرينهء كامل - كه همان قرينه مخصص متصل باشد - منعقد نمىشود .
ب . مخصص منفصل : مخصص منفصل عبارت است از قرينهاى كه در يك كلام ديگر مىآيد . مثلا گوينده مىگويد : « اكرم العلماء » و ساكت مىشود . اينجا ظهور در اين است كه مولا اكرام هر دانشمندى را ، اعم از عادل يا فاسق ، خواسته است و خصوصيتى ديگر به هيچ وجه ذكر نكرده است . اما گوينده بعدا در كلامى مىگويد : « لا تكرم الفساق من العلماء » : اگر دانشمندى فاسق بود ، اكرامش نكنيد .
مطابق تعريف ، قرينهاى كه در كلام آخر آمده است خواستهء مولا را در جملهء اول