ديگر فرد در مجمع العنوانين ملاقات مىكنند ( يعنى اصالت العموم در عام انحلالى ) . وقتى گفته مىشود « اكرم العلماء » اين خطاب تمامى افراد خود را دربر مىگيرد ، و لو اينكه يكى از افراد داراى عنوان ديگر باشد ، در اينجا عموم عام يا اصالت العموم يك مدلول مطابقى دارد و يك مدلول التزامى .
مدلول مطابقى اصالت العموم مىگويد عام كه آمد تمامى افراد را شامل مىشود ؛ يعنى « يجب اكرام كل عالم » و اين حكم انحلال در تكتك افراد دارد ، اما مدلول التزامى اصالة العموم مىگويد هر حكمى غير از اين حكم « اكرم العالم » نفى مىشود پس در خصوص فرد مورد نظر به اعتبار اينكه از افراد عام است گفته مىشود كه وى را اكرام بكن و مدلول التزامى نيز مشعر به نفى هر حكم ديگرى است ، اما همين فرد چون داراى يك عنوان ديگر است دربارهاش گفته مىشود كه اكرام نكن ، يعنى مدلول مطابقى حكم عام با مدلول التزامى حكم ديگر همين فرد در تعارض است يكى مىگويد اكرام بكن و ديگرى مىگويد اكرام نكن .
به تعبير جامعتر ، مدلول مطابقى هر دليل با مدلول التزامى دليل ديگر تعارض مىكنند ؛ يعنى مدلول مطابقى امر با مدلول التزامى نهى و مدلول مطابقى نهى با مدلول التزامى امر تعارض مىكنند و اين تعارض در مقام جعل و تشريع است .
مثلا اين دليل كه « نماز جمعه در عصر غيبت واجب است » با اين دليل كه « نماز جمعه در عصر غيبت حرام است » تعارض پيدا مىكنند ؛ يعنى مدلول التزامى واجب با مدلول مطابقى حرام و مدلول التزامى حرام با مدلول مطابقى واجب تعارض پيدا مىكنند و اين تعارض نيز در مقام اول و جعل است زيرا نافى هر
علم اصول ( فارسى ) — صفحة 126
مساهمون: محمد موسوى بجنوردى
ص١٢٦