و اگر سپهسالار يا سردار لشكرى اصل اين كار قوت قلب و شجاعت است كه از كشتن و مردن نترسى و چون نترسى از جنگ نگريزى و نام نيكرا بننگ برنيارى و آرايش لشكر را از روى علم و عقل درنگ و دليرى ده كه متهور و بىباك نباشى و جان خود و سپاهيانرا بيهوده بر باد ندهى و همه روزه از سيورسات و پاكش و ملبوس لشكريان مطلع شو و از نظر بگذران و سخاوت كن كه سخاوت ركن شجاعت است از آنچه ترا باشد از سپاه مضايقه مكن سركردگان لشكر را بر سفرهء خود حاضر ساز و بخوبروئى و مهربانى با هر يك صحبت دار و از حالشان بپرس .
و اگر كسى از نظم نظام تخلف كرده تنبيه كن و عفو را بر انتقام در هر مقام مقدم دار و شفاعت سر كرده را در حق تابع قبول نما و هر چند لشكر طرف مقابل زياد باشند انديشه در دل راه مده و سپاه را تشجيع كن و مرگ را از براى خود لباس مفاخرت پندار و خود را در ميان لشكر پنهان مكن كه ترسناكت شناسند و قلب لشكر ضعيف شود و هرگز سرفراز نگردى سريكه بر نيزه بلند باشد بهتر از آنكه در زير پاى زيردستان سالم ماند .
شراب خوردن و عيش كردن مناسب در بزم است نه در هنگامهء رزم كه از عزم خصم و نظم خويش بى خبر مانى و چون بر خصم غالب شوى در قتل و غارت بيمهابا باش و مروت كن و از خونريزى بپرهيز و اسيرانرا از بيم قتل و هتك ناموس ايمن ساز و از آن بترس كه نامت به بيعصمتى در عالم بماند و مطعون مردان نامجو گردى و مكافات عملت به اولاد هفتمت سرايت كند و چون خصم امان خواهد عجب از دليرى كه مضايقه كند جز اينكه قبل از جنگ باشد و امان از براى جنگ خواهد مقام تأمل است و جاى تعقل تا از كيدى نباشد و چونكار بمصالحه رسد صلاح دولت و
اسرار المعارف ( فارسى ) — صفحة رساله ميزان المعرفه 111
مساهمون: محمد حسن بن محمد باقر صفى عليشاه
صرساله ميزان المعرفه ١١١