حصول شرط ) . پس صحيح مىباشد از او ( انسان متوجّه ) طلب كردن اكرام بعد از آمدن زيد و صحيح نمىباشد از او ( انسان متوجّه ) طلب كردن مطلق در حال حاضر براى اكرام كردن مقيّد به آمدن . اين ( صحيح بودن طلب مقيّد و معلّق و جواز رجوع قيد به هيئت ) بنا بر تبعيّت كردن احكام براى مصالحى كه در آنها ( احكام ) بوده در نهايت روشنى است .
و امّا بنا بر تبعيّت كردن آنها ( احكام ) از مصالح و مفاسد در مأمور بها و منهى عنها ، پس اينچنين ( در نهايت روشنى ) است . به دليل ضرورى بودن اينكه همانا تبعيّت كردن اينچنين ( از مصالح و مفاسد در مأمور بها و منهى عنها ) همانا مىباشد ( تبعيّت كردن ) در احكام واقعى به واسطهء آنچه ( جهتى ) كه آنها ( احكام ) واقعىاند نه به واسطهء آنچه ( جهتى ) كه آنها ( احكام ) فعلىاند . پس همانا منع از فعليّت اين احكام ( احكام واقعى ) كم نيست . چنان كه در موارد اصول و امارات بر خلاف آنها ( احكام واقعى ) است و در بعضى از احكام در اول بعثت بلكه تا روز قيام قائم عليه السّلام با آنكه همانا حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم حلال است تا روز قيامت و حرام او ( محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم ) حرام است تا روز قيامت . و با وجود اين ( حلال بودن حلال محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلم و حرام بودن حرامش صلّى اللّه عليه و آله و سلم تا روز قيامت ) چهبسا مىباشد مانع از فعليّت پيدا كردن بعضى از احكام ( احكام واقعى ) باقى در گذر شبها و روزها تا آنكه طلوع كند شمس هدايت و مرتفع شود ظلمتها چنان كه ظاهر مىشود ( استمرار مانع از فعليّت بعضى احكام تا ظهور ولىعصر عليه السّلام ) از اخبارى كه روايت شده است از امامان عليهم السّلام .
نكات دستورى و توضيح واژگان
امّا حديث الخ : شروع در جواب از دليل اوّل شيخ اعظم رحمه اللّه در رجوع قيد به مادّه در جملات شرطيّه مىباشد .
فقد حقّقناه : ضمير مفعولى در « حقّقناه » به مفاد هيئت برگشته و اين عبارت ، جواب « امّا » مىباشد .
انّ كلّ واحد الخ : كلمهء « كلّ » اسم « انّ » و اضافه به ما بعدش شده و جملهء « يكون عامّا » خبر و « انّ » با اسم و خبرش مجرور به « من » كه بيان ضمير مفعولى در « حقّقناه » مىباشد .