« منها » به اخبار و در « دلّ » و « بظاهره » به خبر زراره و در هر دو « كان » به نكاح و ضمير مفعولى در « حرّمه » به ماء موصوله به معناى عمل و در « عليه » دوّمى به مملوك برمىگردد .
هاهنا انّ النّكاح ليس ممّا لم يمضه اللّه و لم يشرّعه كى يقع . . . هذا المعنى : مشاراليه « هاهنا » خبر زراره بوده و ضمير در « ليس » به نكاح و ضمير مفعولى در « لم يمضه » و « لم يشرّعه » و در « يقع » به ماء موصوله به معناى عمل و ضمير فاعلى در « لم يشرّعه » به خداوند برگشته و مقصود از « هذا المعنى » عمل امضاء نشده مىباشد .
على عمل لم يمضه اللّه و لم يأذن به كما اطلق عليه . . . فيه انّه معصية : ضمير مفعولى در « لم يمضه » و ضمير در « به » به ماء موصوله به معناى عمل يعنى نكاح و ضمير فاعلى در « لم يأذن » به خداوند و در « عليه » و در « فيه » و در « انّه » به نكاح برمىگردد .
لم لم يكن . . . فى ذلك لما كان . . . فيما توهّم . . . هذا الباب . . . انّه وافقهما فى ذلك : ضمير در « لم يكن » و در « كان » به خبر زراره و ضمير نايب فاعلى در « توهّم » به ماء موصوله به معناى معصيت به معناى حرمت و در « انّه » و ضمير فاعلى « وافقهما » به فخر و ضمير مفعولىاش به ابو حنيفه و شيبانى برگشته و مشاراليه « ذلك » اوّلى ، معصيت به معناى عمل امضاء نشده و مشاراليه « ذلك » دوّمى ، نظر بوده و مقصود از « هذا الباب » نكاح عبد و مملوك مىباشد .
و التّحقيق انّه . . . كذلك اذا كان . . . عليهما . . . اذا كان . . . فلا : ضمير در « انّه » و در هر دو « كان » به نهى و در « عليهما » به مسبّب و تسبّب برگشته و مشاراليه « كذلك » دلالت بر صحّت داشتن نهى است و مقصود از « فلا » يعنى « فلا يدلّ على الصّحّة » مىباشد .
لكونه مقدورا و ان لم يكن . . . عنه لا ينافيها . . . فما كان منها . . . له . . . عنه يكون مقدورا :
ضمير در « لكونه » و در « لم يكن » و در « عنه » به سبب و ضمير فاعلى در « لا ينافيها » به نهى از سبب و ضمير مفعولىاش به صحّت و در « كان » به ماء موصوله به معناى عبادت و در « منها » به عبادات و در « له » به خداوند و در « عنه » دوّمى و در « يكون » به « ما كان منها عبادة
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 929
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٩٢٩