نسبت به اعاده در وقتى كه در داخل وقت متذكّر آن شوى ، صحيح نبوده و فاسد است و بايد آن را اعاده كرد . همچنين نسبت به انظار نيز متفاوت است . مثلا اتيان امر اضطرارى مثلا نماز با تيمّم براى فاقد آب ، در نظر شخصى ، مجزى از امر واقعى اوّلى بوده و اگر در خارج وقت ، رفع اضطرار شد ، صحيح بوده و قضاء ندارد ولى در نظر فقيهى ديگر ، مجزى نبوده و عمل ، صحيح نيست و بايد آن را قضاء كرد .
395 - با توجه به اينكه صحّت و فساد ، دو امر اضافى هستند و نسبت به انظار و آثار مختلفند ، آيا صحّت و فساد در عبادات و معاملات نيز با هم فرق دارند و در هركدام به يك معنا مىباشند يا خير ؟ ( و من هنا . . . بالتّماميّة و عدمها )
ج : مىفرمايد : خير ، صحّت و فساد وقتى گفته شد ؛ دو وصف اضافى هستند ، معنايش اين است كه هر دو داراى يك معنا بوده ولى آن معنا در نظر بعضى با نظر بعضى ديگر يا نسبت به اثرى با اثر ديگر متفاوت است . بنابراين ، صحّت و فساد در عبادات و معاملات به يك معنا بوده كه عبارت از « تماميّت » يعنى تامّ الاجزاء و الشّرائط بودن است . بنابراين ، اختلاف صحّت به معناى تماميّت در عبادات با معاملات در اثر مترتّب بر هركدام است .
مثلا بيع صحيح ، عبارت از بيع تامّ الاجزاء و الشرائط بوده ، چنان كه نماز صحيح نيز عبارت از نماز تامّ الاجزاء و الشّرائط است . حال اختلاف آنها در اثر مترتّب بر آنها مىباشد . مثلا اثر مترتّب بر بيع صحيح ، عبارت از ملكيّت و نقل و انتقال بوده ولى اثر مترتّب بر نماز صحيح ، مسقط امر يعنى مسقط اعاده و قضاء بودن است . بنابراين ، صحّت در نظر همه به يك معنا كه عبارت از « تماميّت » بوده مىباشد .
396 - اگر صحّت به معناى واحد يعنى تماميّت بوده ، چرا تعبير فقهاء با متكلّمين از صحّت و فساد متفاوت مىباشد ؟ ( و هكذا الاختلاف . . . الشّريعة اخرى )
ج : مىفرمايد : وقتى گفته شد ؛ صحّت و فساد ، از اوصاف اضافى بوده كه اختلافش به حسب آثار و انظار بوده و نه به لحاظ معنايش ، اختلاف بين فقيه و متكلّم نيز روشن مىشود در تعبيرى كه از صحّت و فساد در عبادت دارند . زيرا اختلاف اين دو به لحاظ اثرى است كه