شرح ( پرسش و پاسخ )
42 - از جمله تقسيمات واجب ، تقسيم به چيست ؟ ( منها تقسيمه . . . و المشروط )
ج : مىفرمايد : از جمله تقسيمات واجب ، تقسيم آن به مطلق و مشروط است .
43 - نظر مصنّف نسبت به تعريفات و حدودى كه براى واجب مطلق و مشروط شده چيست ؟ ( و قد ذكر . . . و لا بالرّسم )
ج : مىفرمايد : اصوليّون براى هريك از واجب مطلق و مشروط ، تعاريف و حدودى دارند كه با توجه به قيودى كه در هركدام لحاظ كردهاند ، تعاريفشان متفاوت از ديگرى شده « 1 » بهگونهاى كه اگر بخواهيم اشكال و جوابهاى دادهشده را نسبت به اشكالاتى كه بر نقض در طرد و عكس وارد شده طرح كنيم كلام به درازا خواهد كشيد . با توجّه به اينكه تمامى تعريفات آنان ، تعاريف حقيقى حدّ و رسمى نبوده بلكه تعاريف لفظى و شرح الاسمى است . « 2 »
هامش
( 1 ) - چنان كه صاحب فصول در « الفصول الغرويّة / 70 » فرموده است : واجب مطلق ، واجبى است كه وجوبش بر شرايطى غير از شرايط عامّه تكليف متوقّف نباشد . در مقابل ، واجب مشروط ، واجبى است كه وجوبش بر شرايط ديگرى غير از شرائط عامّه تكليف توقّف داشته باشد مثل حجّ كه نسبت به استطاعت واجب مشروط و نسبت به قطع مسافت واجب مطلق است .
يا مشهور مىگويد : واجب مطلق ، آن است كه وجوبش بر مقدّمات وجودىاش توقّف نداشته باشد مثل وجوب نماز كه متوقّف بر طهارت كه از مقدّمات وجودىاش بوده نمىباشد . در مقابل ، واجب مشروط واجبى است كه وجوبش بر وجود مقدّمات وجودىاش موقوف باشد همچون حجّ نسبت به استطاعت .
( 2 ) - در تعريف حقيقى ، تعريف به جنس و فصل و يا جنس و عرض خاصّه مىشود و سؤال از شىء يا ماء حقيقيّه مىشود ولى در تعاريف لفظى ، سؤال با ماء شارحه مىشود و جواب نيز در واقع توضيح و شرح آن لفظ به لفظ ديگر براى روشنتر شدن معناى آن لفظ مىباشد . تعريفات در واجب مطلق و مشروط نيز از نوع تعاريف شرح الاسمى و لفظيّه بوده كه قابل ايراد و اشكال در جهت جامع بودن و مانع نبودن نمىباشد . چرا كه درصدد تعيين حدود واقعى نيستند .