و الّا لكانت . . . و اختياره لغيره و عدمه حرمته مع اختياره له و هو : ضمير در هر دو « اختياره » به مكلّف و در « لغيره » به حرام يا دخول و مقصود از غير دخول يعنى ترك دخول و ترك غصب بوده و در « حرمته » به خروج و در « له » به حرام يعنى دخول و ضمير « هو » به معلّق بودن حرمت بر ارادهء مكلّف برگشته و مقصود از « الّا » يعنى « ان تتغيّر الخ » مىباشد .
انّ التّصرّف . . . بدون اذنه بالدّخول و البقاء حرام . . . يترتّب عليه . . . عليه التّخلّص الخ :
ضمير در « اذنه » به غير و در هر دو « عليه » به خروج برگشته و كلمهء « البقاء » عطف به « الدّخول » بوده و كلمهء « حرام » خبر براى « انّ » مىباشد .
فهو ليس به حرام . . . بل حاله . . . عليه النّجاة . . . و منه ظهر المنع عن كون جميع . . . حراما قبل الدّخول : ضمير « هو » و در « ليس » به تصرّف با خروج و در « حاله » به خروج و در « عليه » به شرب خمر و در « منه » به بيان و تقرير ياد شده برگشته و كلمهء « جميع » اسم براى « كون » و خبرش ، كلمهء « حراما » بوده و كلمهء « قبل » ظرف و متعلّق به « المنع » مىباشد .
و انّه يتمكّن . . . و ذلك لانّه لم لم يدخل لما كان . . . و تركه . . . ليس الخ : ضمير در « انّه » و « يتمكّن » و « لم يدخل » و در « كان » به مكلّف و در « تركه » به خروج و در « ليس » به ترك خروج برگشته و مشاراليه « ذلك » ممنوع بودن اينكه مكلّف قادر بر ترك همه حتّى خروج بوده مىباشد .
فمن لم يشرب . . . وقوعه . . . يعالجها به . . . عليه الّا انّه لم يقع الخ : ضمير در « لم يشرب » به « من موصوله » و در « وقوعه » و ضمير فاعلى در « يعالجها » به « من لم يشرب » تارك شرب خمر و ضمير مفعولىاش به هلاكت نفس و در « به » به شرب خمر و در « عليه » و در « انّه » و در « لم يقع » به « من لم يشرب » تارك شرب خمر برمىگردد .
بملاحظة كونه . . . سببا له . . . ان يتّصف . . . عليه . . . هذا غاية ما يمكن ان يقال الخ : ضمير در « كونه » و در « ان يتّصف » و در « عليه » به خروج و در « له » به خلاص شدن از حرام و ضمير نايب فاعلى در « ان يقال » به ماء موصوله به معناى بيان برگشته و مشاراليه « هذا » تقرير
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 783
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٨٣