محلّ خودش نبود يعنى پس از صوم ماضى نباشد اين اضافهاى كه موجب حسن عمل و امر مولى به آن مىشود براى متقدّم هم نمىبود . چنان كه در مقارن نيز همينطور است .
يعنى استقبال قبله وقتى مقارن با نماز باشد موجب اضافه مىشود يعنى اضافه و نسبت نماز به استقبال قبله كه موجب حسن و مصلحتدار شدن نماز و امر مولى به آن مىشود . از آنجا كه به مقارن به خاطر اضافه شدنش به مأمور به ، شرط اطلاق مىشود به متقدّم و متأخّر هم چون اضافهاشان به مأمور به شرط است براى مأمور به ، شرط اطلاق مىشود مثل مقارن بدون اينكه اصلا قاعده نقض شود . زيرا متقدّم و متأخّر همچون مقارن ، طرف اضافهاى هستند كه اين اضافه موجب حسن عمل يا متعلّق غرض و امر قرار گرفتن عمل مىشود و در محلّ خودش مقرّر است كه حسن و قبح اشياء به واسطهء وجوه و عناوينى است كه دارند و وجوه و اعتبارات نيز از اضافه شدن چيزى به چيز ديگر مىباشد . « 1 »
39 - اگر در شرط متأخر مأمور به ، اضافه شرط به مأمور به شرط بوده و نه خود شرط و اضافه هم هميشه مقارن با مأمور به مىباشد پس چرا بعضى توهّم كردهاند شرط متأخّر مأمور به موجب نقض قاعدهء عقليّه مىشود ؟ ( منشأ توهّم . . . على المتأخّر )
ج : مىفرمايد : منشأ توهم آنان در اينكه قاعده عقليّه نقش شده ، به دليل آن است كه بر متأخّر ، اطلاق شرط شده و به آن شرط گفته شده است .
40 - جواب مصنّف به توهّم اطلاق شرط بر متأخّر چه بوده و نظرش نسبت به جوابهايش چيست ؟ ( و قد عرفت . . . فيما اعلم )
ج : مىفرمايد : دانستى كه اطلاق شرط بر متأخّر در مأمور به همانند اطلاق شرط بر مقارن
هامش
( 1 ) - مثلا اگر زدن و تنبيه اضافه به استاد يا والدين نشود موجب حسن زدن و يا متعلّق امر مولى قرار گرفتن نمىشود . در اينجا نيز اگر اغسال ليليه ، اضافه به صوم نشود چنانچه استقبال قبله اضافه به نماز نشود ، موجب نمىشود تا نماز و صوم معنون به عنوانى شوند كه به واسطهء آن داراى مصلحت و حسن شده و يا متعلّق امر مولى قرار گيرند و در نتيجه عملى صحيح باشند .