( و امّا الثانى . . . لما كان كذلك ) ج : مىفرمايد : شرط بودن چيزى براى مأمور به ، به اين معناست كه وقتى مأمور به اضافه به آن چيز ملاحظه شود و به آن نسبت داده شود ، آن مأمور به داراى عنوان و وجهى مىشود كه به واسطهء اين عنوان و وجه ، « 1 » نيكو مىشود يا متعلّق غرض آمر قرار مىگيرد . « 2 » به
هامش
جواب سلام پيدا كرده و واجب خواهد بود . بايد توجه داشت كه اشاعره ، حسن و قبيح ذاتى افعال و اشياء را قبول نداشته و معتقدند هرچه را شرع ، نيكو بداند ، نيكو بوده و هرچه را قبيح بداند ، قبيح خواهد بود .
( 1 ) - مصنّف در اينجا نيز مىخواهد بگويد : آنچه در اينجا شرط براى مأمور به مىباشد ، خود شرط اعمّ از شرط مقارن ، متأخّر يا متقدّم نمىباشد . بلكه اضافهء مأمور به به آن شرط است كه شرط براى مأمور به و صحّت آن مىباشد . مثلا استقبال قبله كه شرط مقارن بوده ، خودش ، شرط براى مأمور به و صحّت نماز نيست ، بلكه اضافهء نماز به استقبال قبله ، يعنى عنوان « نماز روبهقبله بودن » است كه شرط براى نماز و صحّت آن است . در اغسال ليليّه براى روزهء زن مستحاضه كه موجب صحّت روزهء گذشته و صحّت روزهء فردايش بوده نيز خود اغسال ليليّه ، شرط نيستند . بلكه اضافهء صوم به اين اغسال يعنى صومى كه غسل ليليّه را به دنبال دارد ( براى صحّت صوم گذشته ) و صومى كه قبلش غسل ليليّه داشته است ( براى صحّت صوم فردا ) اين اضافه و نسبت است كه شرط و علّت براى مأمور به و صحّت آن مىباشد . اضافه و نسبت هم هميشه مقارن با مأمور به است يعنى اضافه و نسبت نماز به استقبال قبله ( در مقارن ) و اضافه و نسبت صوم به اغسال ليليّه در آنجا كه شرط صحّت صوم گذشته ( متقدّم ) و يا شرط صحّت صوم فردا ( متأخّر ) هميشه مقارن با مأمور به مىباشد . بلكه آنچه كه متقدّم يا متأخّر مىباشد ، عبارت از طرف نسبت است يعنى اغسال ليليّه كه طرف نسبت صوم بوده ، متقدّم يا متأخر از مأمور به يعنى صوم مىباشد ولى نسبت و اضافهء اغسال ليليّه به مأمور به هميشه مقارن با مأمور به يعنى صوم مىباشد .
( 2 ) - ترديد مصنّف به اين جهت است كه بعضى همانند اشاعره قائل به حسن و قبح اشياء نمىباشند حال اگر قائل به حسن و قبح اشياء بود بايد گفت ؛ اضافه شدن نماز به استقبال قبله موجب حسن عمل