برگشته و مشاراليه « ذلك » وقوع قسم اوّل به نحو صحيح مىباشد .
فهما حينئذ يكونان . . . بينهما . . . و الّا فيتعيّن الاهمّ . . . يقع صحيحا حيث انّه كان الخ :
ضمير در « فهما » و « يكونان » و در « بينهما » به فعل و ترك و در « يقع » و « انّه » و « كان » به ديگرى يعنى مهمّ برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين انطباقهما على المصلحة » و مقصود از « الّا » يعنى « ان كان الاهمّ فى البين » مىباشد .
كما هو . . . لا توجب حزازة و منقصة فيه اصلا كما يوجبها ما اذا كان فيه . . . مصلحته :
ضمير « هو » به تخيير يا تعيين اهمّ در وقتى كه اهمّ در بين بوده با صحيح واقع شدن مهمّ و در « لا توجب » به ارجحيّت ترك و در هر دو « فيه » به فعل و در « يوجبها » به منقصة يا حزازة و « مصلحته » به فعل برگشته و ماء موصوله در « ما اذا الخ » با جملهء صلهء بعدش ، فاعل براى « يوجبها » بوده و كلمهء « حزازة » و « منقصة » در اينجا به يك معنا مىباشند .
و لذا لا يقع . . . فيه . . . التّقرّب به . . . فانّه على ما هو عليه من الرّجحان . . . تركه . . . فيه اصلا : ضمير در « لا يقع » و هر دو « فيه » و در « به » و در « فانّه » و در « تركه » و ضمير « هو » به فعل و در « عليه » به ماء موصوله كه « من الرّجحان الخ » بيانش بوده برگشته و مشاراليه « لذا » بودن مفسدهء غالب بر مصلحت در فعل مىباشد .
لعنوان كذلك . . . انطباقه عليه فيكون . . . انطبق عليه . . . به حينئذ ليس حقيقىّ : ضمير در « انطباقه » به عنوان و در « عليه » و « فيكون » به ترك و در « انطبق » به عنوان و در « عليه » و در « به » به ترك و در « ليس » به طلب برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين عدم انطباق العنوان على التّرك » بوده و مشاراليه « كذلك » داراى مصلحت مىباشد .
بل بالعرض و المجاز فانّما يكون . . . بما يلازمه من العنوان . . . لتعلّقه به حقيقة : يعنى « بل يكون الطّلب الخ » و ضمير در « يكون » به طلب و ضمير فاعلى در « يلازمه » به ماء موصوله كه « من العنوان » بيانش بوده و ضمير مفعولىاش به ترك و در « لتعلّقه » به طلب و در « به » به ترك برمىگردد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 735
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٣٥