غصبى در نظر مكلّف جاهل ، داراى مصلحت فعلى بوده و او با اعتقاد به اينكه اين نمازش ، نماز حسن و مطلوب مولى بوده آن را اتيان مىكند . بنابراين ، امتثال امر نيز بوده و ثواب برآن مترتّب مىشود .
322 - آيا مىتوان اتيان مجمع را توسط جاهل قاصر بنا بر تابعيّت احكام از مصالح و مفاسد واقعى و قول به امتناع و ترجيح جانب نهى در وقتى كه مجمع از امور عبادى بوده ، علاوه بر مسقط امر بودن ، امتثال آن نيز دانست ؟ ( مع انّه يمكن . . . لا لعدم المقتضى )
ج : مىفرمايد : در اين صورت نيز مىتوان قائل به حصول امتثال امر با اتيان مجمع شد .
زيرا عقل بين اين فرد از نماز يعنى نماز در دار غصبى و ساير افراد نماز در اينكه وافى به غرض از امر به طبيعت « صلّ » بوده فرقى نمىبيند اگرچه نماز در دار غصبى را از افراد طبيعت مأمور بها نمىداند . ولى بايد دانست كه شامل نشدن طبيعت نماز مأمور بها بر اين فرد از نماز يعنى نماز در دار غصبى به جهت مصلحت واقعى نداشتن نبوده ، بلكه به خاطر وجود مانع است . . يعنى نماز چون در دار غصبى واقع شده و نهى به آن تعلّق گرفته ، آنوقت اين نهى با توجه به قول به امتناع و ترجيح جانب نهى ، موجب شده تا مصلحت فعلى نداشته باشد ولى مصلحت واقعى دارد . بنابراين ، اتيان مجمع علاوه بر مسقط امر بودن ، امتثال امر نيز بوده و ثواب برآن مترتّب خواهد شد .
323 - با بيانى كه مصنّف در خصوص امتثال امر بودن اتيان مجمع به عنوان فرد طبيعت نماز چه چيزى روشن مىشود ؟ ( و من هنا . . . امر يقصد اصلا )
ج : مىفرمايد : روشن مىشود كه اتيان مجمع توسط جاهل قاصر علاوه بر اينكه مجزى و مسقط امر بوده ، امتثال امر فعلى نيز بنا بر قول به اينكه صحّت عبادت متوقّف بر قصد امتثال امر فعلى بوده و قصد محبوبيّت ذاتى كافى نبوده نيز مىباشد . چنان كه در اتيان ضدّ