بوده و اين عبارت ، دليل و بيان براى مختلف بودن اقتضاى امر و نهى در نظر عقل مىباشد .
و من ذلك يظهر . . . انّما يكون . . . اذا كان متعلّقه طبيعة . . . فانّه حينئذ . . . جميع افرادها الخ : مشار اليه « ذلك » وجود طبيعت در نهى با وجود يك فرد ولى عدمش با عدم همهء افراد بوده مىباشد و ضمير در « يكون » به دوام و استمرار كه عطف تفسيرىاش بوده و در « متعلّقه » به نهى و در « افرادها » به طبيعت برگشته و در « فانّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين كون متعلّقه طبيعة مطلقة » مىباشد .
ليس الّا . . . تكون متعلّقة له كانت مقيّدة . . . تركها عقلا انّما هو . . . افرادها : ضمير در « ليس » به اقتضاى نهى و در « تكون » و در « تركها » و در « كانت » به طبيعت و در « له » به نهى و ضمير « هو » به اقتضاى ترك طبيعت برمىگردد .
ثم انّه لا دلالة للنّهى على ارادة التّرك لو خولف او عدم ارادته : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير نايب فاعلى در « خولف » به نهى و ضمير در « ارادته » به ترك برگشته و كلمهء « عدم » كه اضافه به بعدش شده ، عطف به « ارادة التّرك » مىباشد .
بل لا بدّ . . . ذلك . . . و لو كان . . . من هذه الجهة . . . اطلاقها من ساير الجهات : مشاراليه « ذلك » دلالت كردن بر ارادهء ترك يا بر عدم ارادهء ترك بوده و ضمير در « كان » به دالّ يعنى دلالتكننده و در « اطلاقها » به صيغه برگشته و مقصود از « هذه الجهة » دلالت كردن بر ارادهء ترك يا عدم دلالت بر ارادهء ترك بوده و مقصود از « ساير الجهات » مثل فور و تراخى مىباشد .
اختلفوا فى . . . فى واحد و امتناعه على اقوال ثالثها جوازه عقلا و امتناعه عرفا : ضمير در « اختلفوا » به اصوليّون و در هر دو « امتناعه » و در « جوازه » به اجتماع و در « ثالثها » به اقوال برگشته و جار و مجرور « على اقوال » متعلّق به « اختلفوا » بوده و مقصود از « واحد »
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 623
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٦٢٣