كه گاهى زمان ، دخالت در واجب داشته ، در اين صورت ، واجب به نحو واجب موقّت مىباشد . يعنى واجبى كه زمان خاصّى از طرف شرع براى آن مقرّر شده است . و گاهى زمان ، دخالت در واجب نداشته ، در اين صورت واجب به نحو واجب غير موقّت مىباشد .
يعنى واجبى كه زمان خاصّى از طرف شرع براى آن مقرر نشده است . « 1 »
275 - واجب موقت به اعتبار ارتباط زمان قرار دادهشدهء شرعى با زمان انجام افراد واجب چگونه است ؟ ( و الموقّت امّا . . . منه فموسّع )
ج : مىفرمايد : به دو قسم مىباشد : « 2 »
الف : مقدار زمانى كه انجام عمل طول مىكشد برابر با زمانى باشد كه شارع براى انجام آن عمل معيّن كرده است . مثل زمان روزه كه از طلوع فجر تا غروب آفتاب بوده و مقدار زمان
هامش
( 1 ) - مثلا خوابيدن ، ايستادن ، نشستن و هر فعل ديگرى قهرا در بستر زمان انجام مىشود . ولى گاهى زمان يعنى زمان مشخّصى از قطعات زمان ، قيد و شرط براى عمل قرار مىگيرد . تقسيم واجب به اعتبار زمان نيز ، منظور آن است كه آيا زمان مشخّصى قيد براى انجام عمل قرار داده شده است يا نه ؟
به عبارت ديگر ، آيا زمان ، ظرف و بستر براى واجب است ( واجب غير موقّت ) يا قيد براى واجب مىباشد ( واجب موقّت ) . البتّه بايد توجه داشت ؛ از آنجا كه واجب از افعال مكلّف و از امور ممكنه بوده ، قهرا علاوه در بستر و ظرف زمان ، در بستر و ظرف مكان نيز بايد واقع شود . چنان كه بايد توجه داشت ؛ واجب غير موقّت نيز به دو قسم يعنى واجب غير موقّت فورى مثل ازالهء نجاست و واجب غير موقّت غير فورى مثل نماز بر ميّت ، زكات ، خمس و قضاى نماز فوت شده تقسيم مىشود . توضيح اين دو در « نهاية الايصال 1 / 707 ، 708 » تفصيلا آمده است .
( 2 ) - البتّه واجب موقّت به لحاظ تصوّر عقلى بر سه قسم مىباشد . ولى قسم سوّم كه عبارت از واجب موقّتى بوده كه مقدار زمان انجام عمل بيشتر از زمان معيّنشدهء از طرف شارع بوده ، چون امكان وقوعى نداشته و تكليف به عملى بوده كه از توان بشر خارج مىباشد و ترتّب ثواب و عقاب برآن قبيح بوده و صدورش از شارع ، محال مىباشد ، بنابراين ، مصنّف آن را در تقسيم نياورده است . به بيان ديگر ؛ دو قسمى را آورده كه امكان وقوعى دارند .