و التّحقيق انّه . . . و له تعلّق بكلّ واحد . . . اخلّ بامتثاله الكلّ لعوقبوا على مخالفته :
ضمير در « انّه » و « له » و « بامتثاله » به واجب كفائى و ضمير نايب فاعلى در « لعوقبوا » به « الكلّ » يعنى كلّ مكلّفين و در « مخالفته » به واجب كفائى برگشته و مقصود از « كلّ واحد » يعنى « كلّ واحد من المكلّفين » مىباشد .
و ان سقط عنهم لو أتى به بعضهم و ذلك لانّه . . . كان هناك . . . عن الكلّ او البعض : ضمير در « سقط » به واجب و در « عنهم » به همه و در « به » به واجب كفائى و در « بعضهم » به همه و در « لانّه » به مشاراليه « ذلك » يعنى اتيان بعض موجب سقوط تكليف از بقيّه بوده برگشته و مشار اليه « هناك » امر آمر بوده و مقصود از « الكلّ » و « البعض » كلّ مكلّفين و بعض مكلّفين مىباشد .
هو امتثال . . . لو أتوا به . . . و استحقاقهم . . . و سقوط الغرض . . . كما هو الخ : ضمير « هو » اوّلى به ظاهر و در « أتوا » به همه و در « به » به واجب كفائى و در « استحقاقهم » كه عطف به امتثال بوده به همه و ضمير « هو » دوّمى به سقوط غرض با فعل همه برگشته و كلمهء « سقوط » نيز عطف به « استحقاقهم » مىباشد .
لا يخفى انّه . . . ممّا لا بدّ منه . . . الّا انّه تارة ممّا له دخل فيه . . . فيكون موقّتا : ضمير در « انّه » اوّلى به معناى شأن بوده و در « منه » و در « انّه » دوّمى و در « له » به زمان و در « فيه » و در « فيكون » به واجب برمىگردد .
و اخرى لا دخل له فيه . . . فهو . . . المأخوذ فيه بقدره فمضيّق . . . ان يكون اوسع منه فموسّع : ضمير در « له » به زمان و در « فيه » و ضمير « هو » به واجب و در « فيه » به موقّت و در « بقدره » به واجب و در « يكون » به زمان و در « منه » به واجب برگشته و عبارت « فمضيّق » در اصل « فهو مضيّق » و « فموسّع » در اصل « فهو موسّع » بوده و جواب براى « امّا » مىباشند .
كما كان له . . . كان له افراد تدريجيّة يكون التّخيير بينها . . . افراده الدّفعيّة : ضمير در هر دو « له » به موسّع و در « بينها » به افراد تدريجى و در « افراده » به موسّع برگشته و جملهء
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 597
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٩٧