ما لم يكن بينهما جامع . . . و عليه فجعلها . . . لبيان انّ الواجب هو الخ : كلمهء ماء در « ما لم يكن » مصدريّهء زمانيّه بوده و ضمير در « بينهما » و « فجعلهما » به شيئين و در « عليه » به لزوم سنخيّت بين علّت و معلول و صادر شدن واحد از اثنان بما هما اثنان و ضمير « هو » به واجب برگشته و كلمهء « جعلهما » مبتدا و جار و مجرور « لبيان الخ » به اعتبار متعلّقش كه « ثابت » بوده خبر مىباشد .
و ان كان بملاك انّه . . . منهما غرض لا يكاد يحصل . . . باتيانه . . . بنحو من الوجوب : ضمير در « كان » به امر برگشته و در « انّه » به معناى شأن بوده و در « منهما » به شيئين و در « يحصل » به غرض و در « باتيانه » به ديگرى برگشته و جمله « لا يكاد الخ » صفت براى « غرض » بوده و مقصود از « بنحو من الوجوب » واجب تخييرى مىباشد .
يستكشف عنه تبعاته من عدم جواز تركه . . . و ترتّب . . . منهما و . . . على تركهما : ضمير در « عنه » و در « تبعاته » به نحو از وجوب و در « تركه » به « كلّ واحد » و در « منهما » و « تركهما » به شيئين برگشته و كلمهء « ترتّب » عطف به « عدم » بوده و كلمهء « من عدم الخ » بيان براى « تبعاته » مىباشد .
فلا وجه فى مثله . . . هو احدهما لا بعينه . . . كما هو واضح . . . ان يرجع الى ما ذكرناه . . .
باحدهما . . . من انّ . . . هو . . . بينهما : ضمير در « مثله » به فرض و قول دوّم كه در هريك از دو شىء ، غرض بوده و ضمير « هو » به واجب و در « احدهما » و « باحدهما » و « بينهما » به شيئين و در « بعينه » به « احدهما » و ضمير « هو » دوّمى به وجه نداشتن و در « يرجع » به فرض دوّم و ضمير مفعولى در « ذكرناه » به ماء موصوله كه « من انّ الواجب الخ » بيانش بوده و ضمير « هو » سوّمى به واجب برمىگردد .
و لا احدهما . . . منهما . . . فى انّه . . . و لا كلّ واحد منهما . . . مع السّقوط بفعل احدهما :
ضماير تثنيه به شيئين و در « انّه » به هريك از دو شىء برگشته و مقصود از « السّقوط » سقوط تكليف و واجب مىباشد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 571
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٧١