به احكام چهارگانه و ضمير « هو » اوّلى به دلالت نداشتن و در « جريانه » به استصحاب و ضمير « هو » به قسم سوّم و در « فرده » به كلّى برمىگردد .
فى محلّه انّه . . . فيه ما لم يكن . . . بحيث عدّ عرفا لو كان انّه باق لا انّه . . . غيره : ضمير در « محلّه » به محلّ برگشته و در « انّه » اوّلى به معناى شأن بوده و در « فيه » به كلّى قسم سوّم و در « كان » به حادث مشكوك از مراتب قوى يا ضعيف و در « انّه » دوّمى و سوّمى و در « غيره » به فرد مرتفع برگشته و كلمهء ماء در « ما لم يكن » مصدريّهء ظرفيّه بود ، و عبارت « انّه باق » تأويل به مصدر رفته و نايب فاعل براى « عدّ » مىباشد .
غير الوجوب و الاستحباب فانّه . . . بينهما . . . الّا انّهما . . . تبدّل احدهما . . . و نظره يكون . . .
هذا الباب : كلمهء « غير » اضافه به بعدش شده و به معناى « الّا » بوده و ضمير در « فانّه » به معناى شأن بوده و ضماير تثنيه به وجوب و استحباب و در « نظره » به عرف و در « يكون » به « نظره » نظر عرف برگشته و مقصود از « هذا الباب » باب استصحاب مىباشد .
اذا تعلّق . . . ففى وجوب . . . تركه . . . لا بعينه . . . كلّ منهما . . . بفعل احدهما . . . اقوال : ضمير در « تركه » به « كلّ واحد » و « بعينه » به واحد و در « منهما » و « احدهما » به شيئين برگشته و جمله « تعلّق » جملهء شرط و كلمهء « ففى وجوب » جار و مجرور و خبر مقدّم و كلمهء « اقوال » مبتداى مؤخّر و اين مبتدا و خبر نيز جملهء جواب شرط مىباشد .
انّه . . . بملاك انّه هناك . . . يقوم به . . . منهما . . . اتى باحدهما حصل به . . . و لذا يسقط به الامر : ضمير در « انّه » اوّلى و دوّمى به معناى شأن بوده و در « به » اوّلى به غرض واحد و در « منهما » و در « باحدهما » به شيئين و در « به » دوّمى و سوّمى به اتيان يكى از دو شىء برگشته و مشار اليه « هناك » امر به يكى از دو شىء و در « لذا » حصول غرض مىباشد .
هو الجامع بنيهما و . . . بينهما . . . و ذلك . . . يصدر . . . بما هما اثنان : ضمير « هو » به واجب و در هر دو « بينهما » به شيئين و در « يصدر » به « الواحد » يعنى غرض واحد و ضمير « هما » به اثنين برگشته و مشاراليه « ذلك » عقلى بودن تخيير مىباشد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 570
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٧٠