« البناء » عطف به « عصيان ذاك الامر » بوده و ضمير در « عليه » به عصيان و ضمير « هو » اوّلى به تعلّق امر به ضدّين به نحو ترتّب و ضمير « هو » دوّمى به ماء موصوله به معناى تكليف به محال و در « طلبهما » به ضدّين برگشته و مشاراليه « كذلك » به نحو ترتّب بوده و دو كلمهء « كثيرا » و « عرفا » تمييز مىباشند .
فانّه و ان لم يكن . . . اجتماع طلبهما الّا انّه كان . . . بغيره اجتماعهما : ضمير در « فانّه » و « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « طلبهما » و در « اجتماعهما » به ضدّين و در « بغيره » به اهمّ كه مقصود ، امر به مهمّ بوده برگشته و كلمهء « اجتماع » كه اضافه به بعدش شده ، اسم مؤخّر براى « لم يكن » و جار و مجرور « فى مرتبة الخ » خبر مقدّم و كلمهء « اجتماعهما » اسم مؤخّر براى « كان » و جار و مجرور « فى مرتبة الخ » خبر مقدّم مىباشد .
بداهة . . . فى هذه المرتبة و عدم سقوطه بعد . . . فيما بعد ما لم يعص : مقصود از « هذه المرتبة » مرتبهء امر به مهمّ بوده و كلمهء « بعد » به معناى هنوز مىباشد و ضمير در « سقوطه » و ضمير نايب فاعلى در « لم يعص » به امر به اهمّ برگشته و كلمهء ماء در « فيما » موصوله و به معناى مورد بوده و كلمهء ماء در « ما لم يعص » مصدريّه وقتيّه بوده و ما بعدش را تأويل به مصدر برده و مضاف اليه براى كلمهء « بعد » مىباشد .
او العزم عليها . . . بغيره . . . لتحقّق ما هو شرط فعليّته فرضا : كلمهء « العزم » عطف به « مجرّد المعصية » بوده و ضمير در « عليها » به معصيت و در « بغيره » به اهمّ و ضمير « هو » به ماء موصوله به معناى معصيت يا قصد معصيت و در « فعليّته » به امر به مهمّ برمىگردد .
نعم لكنّه . . . حيث يعصى فيما بعد بالاختيار فلولاه لما كان متوجّها اليه الخ : ضمير در « لكنّه » به اجتماع طلب ضدّين و در « يعصى » و در « اليه » به مكلّف و در « فلولاه » به سوء اختيار برگشته و كلمهء « بعد » مقطوع از اضافه مىباشد . يعنى « بعد العصيان او البناء على المعصية » .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 503
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٥٠٣