بعدش ، فاعل براى « يؤثّر » بوده و كلمهء « من المحبّة » بيان براى ماء موصوله مىباشد .
لارادة انقاذه مع المزاحمة فينقذ الولد دونه : كلمهء « ارادة » مجرور به حرف جر و اضافه به بعدش شده و اين جار و مجرور ، متعلّق به « يؤثّر » بوده و ضمير در « انقاذه » و در « دونه » به « الاخ الغريق » و در « فينقذ » به قرينهء مقام به « الاب » پدر برگشته و مقصود از « المزاحمة » مزاحمت شدّت شفقّت بر ولد غريق مىباشد .
ظهر انّه لا فرق بين الضّدّ الموجود . . . فى انّ عدمه الملائم للشّيء المناقض لوجوده المعاند لذاك : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « عدمه » و « لوجوده » به ضدّ موجود برگشته ، چنان كه مشار اليه « ذاك » ضدّ موجود بوده و كلمات « الملائم » ، « المناقض » و « المعاند » صفت براى « عدمه » عدم ضدّ موجود بوده و كلمهء « عدمه » اسم براى « انّ » و خبرش ، جملهء « لا بدّ ان يجامع الخ » بوده و « انّ » با اسم و خبرش ، مجرور به « فى » و اين جار و مجرور متعلّق به « فرق » كه اسم براى « لا » بوده مىباشد و جملهء « لا فرق الخ » خبر براى « انّه » و « انّه » با اسم و خبرش ، تأويل به مصدر رفته و فاعل براى « ظهر » مىباشد .
لا بدّ ان يجامع معه من غير مقتض لسبقه . . . ما يقتضى عدم سبقه : ضمير در « يجامع » و در هر دو « سبقه » به « عدمه » عدم ضدّ موجود و در « معه » به « الشّيء » وجود ضدّ و در « يقتضى » به ماء موصوله به معناى بيان برمىگردد .
فانقدح بذلك ما فى . . . قال بالتّوقّف على رفع الضّدّ الموجود و . . . على عدم الضّدّ المعدوم : مشار اليه « ذلك » بيان ياد شده در ردّ مسلك مقدّميّت بوده و مقصود از ماء موصوله كه با بعدش ، فاعل براى « انقدح » مىباشد ، اشكال بوده و ضمير در « قال » به بعض برگشته و مقصود از « التوقّف » توقّف وجود ضدّ بر عدم ضدّ « عدم مانع » بوده و مقصود از « رفع الضّدّ الموجود » يعنى در متضادّين و مقصود از « عدم الضّدّ » يعنى در متناقضين مىباشد . يعنى قائل شدن به تفصيل بين متضادّين با متناقضين .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 481
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٨١