به « الشّيء الصّالح » يعنى وجود ضدّ و در « عليه » دوّمى به « الشّيء » دوّمى يعنى عدم ضدّ برگشته و كلمهء « الشّيء الصّالح » اسم براى « يكون » اوّلى و كلمهء « الشّيء » دوّمى ، نايب فاعل براى « موقوفا » اوّلى كه خبر براى « يكون » دوّمى بوده مىباشد و عبارت « ان يكون موقوفا عليه الشّيء » دوّمى تأويل به مصدر رفته و مجرور به لام جاره بوده و اين جار و مجرور ، متعلّق است به « الصّالح » كه صفت براى « الشّيء » اسم « يكون » اوّلى و كلمهء « موقوفا » دوّمى خبرش بوده و عبارت « ان يكون الشّيء الصّالح الخ » تأويل به مصدر رفته و مضاف اليه براى « استحالة » مىباشد . تقدير عبارت چنين است : « لاستحالة كون الشّيء الصّالح - لكونه موقوفا عليه الشّيء - موقوفا عليه » .
ضرورة انّه لو كان فى مرتبة يصلح لان يستند عليه لما كاد يصحّ ان يستند . . . اليه :
ضمير در « انّه » و در « كان » و در « عليه » و ضمير نايب فاعلى در « يستند » دوّمى به « الشّيء الصّالح » يعنى وجود ضدّ مثلا ازاله و در « اليه » و ضمير نايب فاعلى در « يستند » اوّلى به « الشّيء » يعنى عدم ضدّ مثلا ترك صلاة برگشته و جملهء « يصلح لان يستند عليه » صفت براى كلمهء « مرتبة » بوده و جملهء « كان فى . . . يستند عليه » جملهء شرط براى « لو » و جمله « لما كاد الخ » جواب شرط مىباشد .
و المنع عن صلوحه لذلك بدعوى انّ قضيّة كون العدم . . . لو كان . . . و ان كانت الخ : كلمهء « المنع » مبتدا و خبرش كلمهء « مساوق » بوده كه در چند سطر بعد آمده و كلمهء « قضيّة » اسم براى « انّ » و خبرش ، جملهء « ان كانت الخ » بوده و « انّ » با اسم و خبرش ، مضاف اليه براى « دعوى » كه مجرور به باء جاره بوده مىباشد و اين جار و مجرور ، متعلّق به « المنع » بوده و ضمير در « صلوحه » به « الشّيء الصّالح » وجود ضدّ و در « كان » به « العدم » يعنى عدم ضدّ و در « كانت » به « دعوى انّ الخ » ادّعا برگشته و مشار اليه « ذلك » مستند بودن توقّف عدم ضدّ بر وجود ضدّ مىباشد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 478
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٧٨