و عدم وجود احدهما . . . عدم الآخر الّذى هو بديل وجوده المعاند له فيكون فى مرتبته : كلمهء « عدم » عطف به « امتناع » بوده و اضافه به بعدش شده و ضمير در « احدهما » به ضدّين و ضمير « هو » و ضمير در « وجوده » و در « فيكون » به « عدم الآخر » و در « له » و در « مرتبته » به « احدهما » برگشته و مقصود از « الآخر » ضدّ ديگر بوده و كلمهء « المعاند » صفت براى « عدم الآخر » مىباشد .
لا مقدّما عليه و لو طبعا . . . إلى يكون موقوفا عليه الوجود هو ما كان ينافى و يزاحم . . .
تأثيره : كلمهء « لا » عاطفه بوده و كلمهء « مقدّما » معطوف به « فى مرتبته » خبر « يكون » مىباشد . يعنى « فلا يكون مقدّما عليه » و مقصود از « و لو طبعا » يعنى « و لو كان التّقدّم طبعا » بوده و ضمير در « عليه » به « احدهما » و در « يكون » و در « عليه » دوّمى و ضمير « هو » به « المانع » و در « كان » و « ينافى » و « يزاحم » به ماء موصوله به معناى مانع و در « تاثيره » به مقتضى برگشته و كلمهء « الوجود » نايب فاعل براى « موقوفا » مىباشد .
لا ما يعاند الشّيء و يزاحمه فى وجوده . . . ربّما تكون . . . لمقتضيه فى تأثيره : كلمهء « لا » عاطفه بوده و عبارت بعدش را عطف به « ما كان ينافى الخ » مىكند . يعنى « هو ما لا يعاند الشّيء » و مقصود از « الشّيء » ضدّ بوده و ضمير در « يعاند » و ضمير فاعلى در « يزاحمه » به ماء موصوله به معناى مانع و ضمير مفعولى در « يزاحمه » و در « وجوده » به « الشّيء » كه مقصود از آن ، ضدّ بوده برگشته و ضمير در « تكون » به علّت تامّه و در « المقتضية » به « الآخر » ضدّ ديگر و در « تأثيره » به « مقتضيه » مقتضى ديگر برمىگردد .
تكون [ يكون ] شدّة . . . تمنع عن ان يؤثّر ما فى الاخ الغريق من المحبّة : كلمهء « تكون » مؤنّث و در بعضى نسخهها مذكّر « يكون » آمده ، تأنيثش به اعتبار تأنيث لفظى اسمش « شدّة » و تذكيرش به اعتبار آن است كه مذكر معنوى است و كلمهء « تمنع » كه ضميرش به « شدّة » برگشته نيز به اعتبار لفظ « شدّة » مؤنّث مىباشد . كلمهء ماء موصوله با جار و مجرور
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 480
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٨٠