من دون ان يكون فى البين ما يقتضى تقدّم احدهما على الآخر : ضمير در « يقتضى » به ماء موصوله برگشته كه با جملهء صلهء بعدش ، اسم مؤخّر براى « يكون » و جار و مجرور « فى البين » خبر مقدّم بوده و كلمهء « تقدّم » مفعول براى « يقتضى » و اضافه به بعدش شده و ضمير در « احدهما » كه مقصود از آن مثلا ازالهء نجاست بوده به عينين برگشته و مقصود از « الآخر » عين ديگر مثلا صلاة مىباشد .
فكما انّ . . . لا تقتضى تقدّم ارتفاع احدهما فى ثبوت الآخر كذلك فى المتضادّين :
ضمير در « لا تقتضى » به منافات بين متناقضين و در « احدهما » به متناقضين برگشته و مقصود از « الآخر » متناقض ديگر بوده و مشاراليه « كذلك » مقتضى نبودن تقدّم ارتفاع يكى در ثبوت ديگرى مىباشد .
كيف و لو اقتضى التّضادّ توقّف . . . على عدم ضدّه توقّف الشّيء على عدم مانعه :
مقصود از « كيف » يعنى « كيف تقتضى تقدّم ارتفاع احدهما فى ثبوت الآخر » بوده و ضمير در « ضدّه » و در « مانعه » به شىء برگشته و كلمهء « التّضادّ » فاعل و كلمهء « توقّف » اوّلى ، مفعول براى « اقتضى » و كلمهء « توقّف » دوّمى اضافه به بعدش شده و مفعول مطلق نوعى بوده و جمله « اقتضى الخ » جملهء شرط براى « لو » و جملهء « لاقتضى توقّف الخ » جملهء جواب مىباشد .
لاقتضى توقّف عدم . . . توقّف عدم الشّيء على مانعه : ضمير در « لاقتضى » به تضادّ برگشته و موقعيّت هر دو كلمهء « توقّف » و مرجع ضمير در « مانعه » همانند قبلى است .
بداهة ثبوت . . . فى الطّرفين و كون المطاردة من الجانبين و هو دور واضح : ضمير « هو » به توقّف ياد شده برگشته و مقصود از « الطّرفين » و « الجانبين » دو طرف و دو جانب تضادّ بوده و كلمهء « كون » عطف بر « ثبوت » مىباشد . يعنى « بداهة كون الخ » .
و ما قيل . . . من انّ . . . فانّه يتوقّف . . . المقتضى له . . . شرائطه غير عدم وجود ضدّه : ضمير نايب فاعلى در « قيل » به ماء موصوله به معناى جواب برگشته و « من انّ الخ » بيان آن بوده و
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 455
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٤٥٥