« بذلك » ترك مقدّمات كثيره بوده و كلمهء « برّ » به معناى اطاعت و فرمانبردارى مىباشد .
مع انّ البرّ و عدمه انّما يتبعان . . . لو قصد . . . كما هو . . . اطلاقه . . . لو قصد ما يعمّ المقدّمة . . . بعدمها : ضمير در « عدمه » به برّ و در « يتبعان » به برّ و عدم برّ و در هر دو « قصد » به ناذر و ضمير « هو » به وجوب نفسى و در « اطلاقه » به وجوب و در « يعمّ » به ماء موصوله به معناى مطلق وجوب يعنى اعمّ از وجوب عقلى و وجوب شرعى و در « بعدمها » به ملازمه برمىگردد .
و لو كانت له . . . معه من الواجب . . . حينئذ كما هو واضح . . . لا بأس به . . . ايجابه الخ : ضمير در « له » به واجب و در « معه » به ترك اوّلين مقدّمه و ضمير « هو » به سقوط تكليف با ترك اوّلين مقدّمه و در « به » به اخذ اجرت و در « ايجابه » به واجب برگشته و مقصود از « حينئذ » يعنى « حين ترك اوّل مقدّمة من المقدّمات » مىباشد .
بل كان وجوده المطلق . . . الواجبة كفائيّة الّتى . . . ينتظم بدونها البلاد و يختل لولاها معاش العباد : ضمير در « وجوده » به واجب و در « بدونها » و در « لولاها » به صناعات برگشته و كلمهء « كفائيّة » تمييز براى « الواجبة » و موصول « الّتى » با جملهء صلهء بعدش ، صفت براى « الواجبة » بوده و كلمهء « البلاد » فاعل براى « ينتظم » و كلمهء « معاش » فاعل براى « يختلّ » بوده و اضافه به بعدش شده است .
بل . . . عليها . . . لو لا اخذها هذا . . . على اتيانها بداعى امتثالها . . . كى ينافى عباديّتها :
ضمير در « عليها » به صناعات و در « اخذها » به اجرت و در « اتيانها » و « امتثالها » و در « عباديّتها » به واجبات تعبّدى و در « ينافى » به اخذ اجرت برگشته و مشاراليه « هذا » اشكال نداشتن و جواز اخذ اجرت بر واجبات مىباشد .
فيكون من قبيل الدّاعى الى الدّاعى . . . فيها كغيرها ان يكون فيها . . . عليها الخ : ضمير در « فيكون » به اخذ اجرت و همهء ضمائر مؤنّث به واجبات تعبّدى برگشته و مقصود از « الدّاعى » اوّلى ، قصد قربت و از دوّمى ، انجام واجب مىباشد . يعنى واجب را به قصد قربت
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 397
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٩٧