كذلك يسقط بما ليس . . . فيما يحصل به الفرض منه كسقوطه . . . بفعل الغير الخ : ضمير در « يسقط » و در « منه » و در « كسقوطه » به امر يعنى طلب و وجوب و در « ليس » و در « به » به ماء موصوله به معناى « عمل » برگشته و مقصود از « الغير » مكلّف ديگر مىباشد .
عن ان يكون ما يحصل به الغرض من . . . متعلّقا . . . فيما لم يكن فيه . . . و هو كونه بالفعل الخ : ضمير در « به » به ماء موصوله كه « من الخ » بيانش بوده و در « فيه » به ماء موصولهء قبلش به معناى فعل اختيارى و ضمير « هو » به مانع و ضمير در « كونه » به فعل اختيارى برگشته و كلمهء ماء موصوله با جملهء صلهاش يعنى « ما يحصل الخ » اسم براى « يكون » و كلمهء « متعلّقا » خبرش بوده و مقصود از « بالفعل » فعليّت داشتن مىباشد .
ضرورة انّه . . . بينهما . . . احدهما متعلّقا له . . . ما ذهب اليه . . . بها . . . لها الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و در « بينهما » و « احدهما » به موصله بودن و غير موصله بودن مقدّمه و در « له » به طلب و در « ذهب » به صاحب فصول و در « اليه » به ماء موصوله به معناى شرط موصله بودن مقدّمه براى وجوب مقدّمه و در « بها » و « لها » به مقدّمه برمىگردد .
ما هذا لفظه و الّذى يدلّك . . . لما كان . . . لا يدلّ عليه . . . القدر المذكور : ضمير در « لفظه » به ماء موصوله به معناى بيان برگشته و مشار اليه « هذا » عبارتى است كه بعدش آمده و ضمير در « يدلّك » به « الّذى » به معناى دليل و در « كان » و « عليه » به وجوب مقدّمه و در « لا يدلّ » به عقل برگشته و مقصود از « القدر المذكور » موصله بودن مىباشد .
يتوصّل به . . . ما لم يتوصّل به اليه . . . به مثل ذلك كما انّها . . . بعدم مطلوبيّتها له مطلقا . . .
بها اليه : ضمير در « به » اوّلى به مسير و در « به » دوّمى به ماء موصوله به معناى مسير و در « اليه » اوّلى به انجام دادن واجب و در « انّها » به ضرورت و در « مطلوبيّتها » به مقدّمه و در « له » به آمر حكيم و در « بها » به مقدّمه و در « اليه » دوّمى به واجب يا انجام دادن واجب برگشته و دو فعل « يتوصل » مىتواند به صيغهء معلوم نيز باشد كه در اين صورت ، ضمير در آن به مكلّف برگشته و مشار اليه « ذلك » مورد مذكور يعنى مثال حجّ بوده و مقصود از
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 325
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٣٢٥