حكيم غير گزافهگو به سخن ، اين تصريح ( مطلوب بودن مقدّمهء موصوله ) ، و اينكه همانا ادّعاى اينكه همانا ضرورت قاضى است به جايز بودن آن ( تصريح ) گزافهگويى است ، چگونه مىباشد اين ( جواز تصريح به مطلوب بودن مقدّمهء موصله ) با وجود ثبوت ملاك ( ملاك وجوب ) در دو صورت ( موصله بودن و موصله نبودن ) بدون تفاوتى اصلا ، چنان كه دانستى .
نكات دستورى و توضيح واژگان
ما من واجب الّا و له . . . بدونها . . . اجزاء علّته و هى لا تكاد تتّصف الخ : ضمير در « له » به واجب و در « بدونها » به علّت تامّه و در « علّته » به فعل اختيارى و ضمير « هى » و ضمير در « تتّصف » به مبادى اختيارى برگشته و مقصود از « واجب » اعمّ از افعال اختيارى يا افعال تسبيبى مىباشد .
لعدم كونها . . . و الّا لتسلسل كما هو . . . تأمّل و لانّه . . . فيه . . . يسقط بها . . . الواجب عليها :
ضمير در « كونها » به مبادى اختيارى و ضمير « هو » به تسلسل و در « تأمّل » به « من » موصوله و در « فيه » به وجوب مقدّمه و در « يسقط » به طلب و در « بها » و « عليها » به مقدّمه برگشته و ضمير در « لانّه » به معناى شأن بوده و مقصود از « الّا » يعنى « ان كانت بالاختيار لتسلسل » و مقصود از « الواجب » ذى المقدّمه و واجب نفس مىباشد .
لا يبقى . . . الّا طلبه و ايجابه كما . . . هذه . . . او كانت . . . قبل ايجابه : ضمير در « طلبه » و در هر دو « ايجابه » به واجب يعنى ذو المقدّمه و ضمير در « كانت » به « هذه » كه مشاراليهاش ، افعال مقدّمهاى بوده برمىگردد .
مع انّ . . . يسقط . . . كما فى . . . او حرقه . . . بها . . . هذه الامور : ضمير در « يسقط » به طلب و در « حرقه » به ميّت و در « بها » به مقدّمه برگشته و مقصود از « هذه الامور » موافقت امر ، عصيان امر و ارتفاع موضوع تكليف بوده و عبارت « كما فى سقوط الخ » مثال براى مورد ارتفاع موضوع تكليف مىباشد .