اشكالات بر نظر خود شيخ مبنى بر شرط بودن قصد توصّل در وقوع مقدّمه بر صفت وجوب نيز وارد است . « 1 »
160 - دليل مصنّف در ردّ نظر صاحب فصول مبنى بر شرط بودن موصوله بودن مقدّمه براى وقوع آن بر صفت وجوب چيست ؟ ( و امّا عدم . . . كما لا يخفى )
ج : مىفرمايد : دليل اينكه موصوله بودن ، شرط براى واقع شدن مقدّمه بر صفت وجوب نبوده ، آن است كه در وجوب هر واجبى ، غرضى وجود دارد . بديهى است ؛ آنچه كه دخيل در غرض از واجب كردن هر واجبى بوده ، مىتواند به عنوان جزء يا شرط ، دخيل در وجوب آن واجب باشد . مثلا هر غرضى كه در ايجاب و واجب كردن نماز بوده ، مىتواند دخالت در وجوب نماز داشته باشد . يكى از واجبات نيز ، وجوب مقدّمه بنا بر قول به ملازمه مىباشد .
حال بايد ديد ؛ غرض از وجوب مقدّمه چه بوده و عقل به چه جهت و غرضى ، حكم به وجوب مقدّمه از باب ملازمه كرده است ؟ بديهى و روشن است كه غرض از ايجاب ذى المقدّمه ، آن است كه شخص بدون مقدّمه ، قدرت و تمكّن از اتيان ذى المقدّمه پيدا نمىكند . يعنى غرض از وجوب مقدّمه در نظر عقل ، تمكّن پيدا كردن از اتيان ذى المقدّمه
هامش
( 1 ) - شيخ در ردّ نظر صاحب فصول بنا بر تقريرى كه در « مطارح الانظار / 75 » آمده ، مىفرمايد :
موصله بودن در وجوب ذى المقدّمه نقشى ندارد . زيرا حاكم در وجوب مقدّمه ، عقل بوده و ملاك عقل در اين حكم نيز به اين جهت بوده كه نبودن مقدّمه را موجب متحقّق نشدن ذى المقدّمه و مطلوب مىبيند . به بيان ديگر ، از آنجا كه عقل ، تحقّق ذى المقدّمه و مطلوب مولى را متوقّف بر تحقّق مقدّمه دانسته و تحقّق مقدّمه را موجب تمكّن از انجام ذى المقدّمه و مطلوب مولى مىداند ، حكم به وجوب مقدّمه مىكند اعمّ از اينكه ذى المقدّمه بعد از تحقّق مقدّمه ، محقّق بشود يا نشود . چرا كه وجوب مقدّمه در نظر عقل به لحاظ تمكّن پيدا كردن از اتيان ذى المقدّمه مىباشد .
مصنّف مىفرمايد : همين اشكال به خود شيخ هم وارد است . زيرا ملاك عقل در حكمش به وجوب مقدّمه ، عبارت از تمكّن به اتيان ذى المقدّمه بوده ، اعمّ از اينكه قصد توصّل به ذى المقدّمه در اتيان مقدّمه بشود يا نشود .