157 - تفاوت قول مشهور در نحوهء واقع شدن مقدّمه بر صفت وجوب با قول شيخ در قالب يك مثال چگونه بوده و خلاصهگيرى مصنّف در اين خصوص چيست ؟ ( فيقع الدّخول فى . . . كما لا يخفى )
ج : مىفرمايد : مثلا داخل شدن در ملك غير ( تصرّف در ملك غير ) وقتى كه مقدّمه براى انقاذ غريق شود اعمّ از اينكه مقدّمهء منحصره يا غير منحصره باشد ، انجام اين مقدّمه به چند صورت خواهد بود :
الف : شخصى نه به قصد انقاذ غريق بلكه به قصد ديگرى مثلا دزدى ، يا تجسّس در مسألهاى وارد ملك ديگرى شده و بعد متوجّه غريق شدن فردى در استخر آن خانه مىشود و اقدام به نجات آن فرد مىكند . بنا بر نظر مشهور ، تصرّف در ملك غير بر صفت وجوب واقع شده و نه حرام . يعنى تصرّف اين شخص در ملك غير ، حرام نبوده بلكه اتيان واجب غيرى شده ، ولى اين شخص چون با التفاوت و قصد انقاذ غريق اين تصرّف را انجام نداده ، متجرّى بوده و عملش قبح فاعلى دارد . امّا در نظر شيخ ، اين شخص در دخولش در ملك غير ، گناهكار بوده و چنين دخولى ، معصيت مىباشد .
هامش
تصرّف در ملك غير شود ، تصرّف در ملك غير كه قبل از مقدّمه براى انقاذ غريق شدن ، عملى حرام بوده ولى الآن حكم سابق را ندارد و به عنوان مقدّمهء انقاذ غريقى كه واجب منجّز بوده ، عملى واجب خواهد بود . چنان كه شستن و نظافت لباس كه عملى مباح بوده ، وقتى مقدّمه براى واجب مثلا نماز شود ، در اين صورت ، عملى واجب شده و به حكم سابق يعنى اباحه نخواهد بود . قصد توصّل نيز دخالتى در واجب شدن اين مقدّمه نخواهد داشت . آرى ، اگر بخواهد ، تصرّف كردن در ملك غير علاوه بر واجب بودن به عنوان مقدّمه انقاذ غريق ، داراى ثواب نيز باشد ، بايد چنين تصرّفى را به قصد توصّل امر غيرى آن انجام دهد . يعنى قصد كند كه اين تصرّف در ملك غير را به جهت انقاذ غريق انجام مىدهد . چنان كه بايد قصد امر غيرى شستن لباس را كند تا علاوه بر اتيان واجب ، امتثال امر مولى را نيز كرده و آن را به نحو عبادى انجام داده و مستحقّ ثواب نيز بشود .