144 - دو راه حلّ ديگر براى اشكال لزوم قصد قربت در طهارتهاى سهگانه ارائه شده است ، بيان راه اوّل چيست ؟ ( و قد تفصّى عن . . . العنوان موقوفا عليها )
ج : مىفرمايد : ملخّص راه حلّ و جواب اوّل شيخ ، « 1 » آن است كه حركات خاصّه در اين
هامش
است ؛ زمان صدور روايات وارده بعد از نزول قرآن مىباشد . شايد عبارت « فافهم » مصنّف اشاره به همين مطالب باشد . « فتأمّل » .
( 1 ) - « مطارح الانظار / 71 ، تنبيه 12 » از تنبيهات الهدايه از قول در وجوب مقدّمهء واجب » اين راه حلّ متوقّف بر امورى بوده كه توجّه به آنها در فهميدن و روشن شدن آن ضرورى است .
الف : احكام يعنى وجوب و حرمت يا روى ذوات و اشياء رفته كه از آن تعبير مىشود به موضوع حكم . به بيان ديگر ، احكام روى موضوعات مىرود . مثل آنكه گفته مىشود : « الخمر حرام » يا « الدّم نجس » . و يا احكام روى افعال رفته و فعل مكلّف بوده كه متّصف به وجوب يا حرمت مىشود . به بيان ديگر ، فعل مكلّف است كه تحت وجوب و حرمت رفته و از آن به متعلّق تكليف ، متعلّق امر و نهى و متعلّق وجوب و حرمت تعبير مىشود . مثل آنكه گفته مىشود : « الصّلاة واجبة » ، « الصّوم واجب » . زيرا صلاة و صوم ، افعالى هستند كه توسط مكلّف انجام مىگيرند .
ب : هريك از موضوعات و افعال با توجه به عنوانى كه پيدا مىكنند ، متّصف به حكم وجوب و حرمت شده و امر و نهى به آنها تعلّق مىگيرد . مثلا مايع روان قرمز رنگ به جهت عنوان خمريّت بوده كه متّصف به حرمت مىشود . و گرنه صرف مايع روان و قرمز رنگ بودن موجب حرمت نمىشود . چنان كه ايستادن ، خم شدن ، سجده كردن و اذكارى را در اين ميان به زبان آوردن ، موجب وجوب اين حركات نمىشود ، بلكه به جهت صدق عنوان صلاة بر اين حركات بوده كه متّصف به وجوب مىشود .
ج : عناوين نيز به دو قسم مىباشند : 1 - عناوين اختياريّه و قصديّه 2 - عناوين غير اختياريه و قهريه .
يعنى بعضى از عناوين كه موجب حرمت يا وجوب چيزى مىشوند يا تابع قصد و اختيار مكلّف بوده يا تابع قصد و اختيار مكلّف نمىباشند . همهء عناوينى كه منطبق بر موضوعات احكام مىشوند مثل عنوان خمريّت ، عناوين غير قصديّه مىباشند . زيرا در خمريّت خمر ، قصد مكلّف دخالتى ندارد . يعنى اينگونه نيست كه اگر مكلّف ، قصد خمريّت نكند ، خمر از خمريّت خارج شود يا مايعى با قصد خمريّت ،