سختى همراه بوده ، عنوان اشقّ الاعمال را براى ذى المقدّمه ايجاد كند و موجب شود تا به لحاظ اشقّ الاعمال بودن ، از افضل اعمال شده و ثواب بيشترى بر ذى المقدّمه مترتّب شود . « 1 » بنابراين ، ثواب در اينجاها نيز بر خود ذى المقدّمه مترتّب مىشود . در نتيجه ثوابى را كه در روايات بر انجام بعضى از مقدّمات واجب ، مترتب شده « 2 » بايد بر دو مورد يعنى افضل الاعمال شدن ذى المقدّمه به لحاظ انجام مقدّمات حمل كرد ، « 3 » و يا حمل بر
هامش
در اين موقع نيز به لحاظ ترك ذى المقدّمه بوده و اگر الآن گفته مىشود ، به لحاظ آن بوده كه اين مقدّمه سبب ترك ذى المقدّمه كه مستوجب عقاب بوده مىشود ، نه به لحاظ ترك خود مقدّمه .
( 1 ) - در « بحار الانوار 57 / 293 » آمده است : « افضل الاعمال احمزها » و در بعضى از نسخهها چنين آمده است : « افضل الاعمال اضرّها » . اين حديث را ابن عباس از رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلم نقل كرده است .
( 2 ) - روايات وارد شده متعدّد است : از جمله : « محمد بن الحسن باسناده عن الحسين بن سعيد عن صفوان و فضالة عن عبد اللّه بن سنان عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال : ما عبد اللّه بشيء اشدّ من المشى و لا افضل » و « عن ابى جعفر عليه السّلام قال : قال ابن عباس : ما ندمت على شىء صنعت ندمى على ان لم احجّ ماشيا ، لانّى سمعت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلم يقول : « من حجّ بيت اللّه ماشيا كتب اللّه له سبعة آلاف حسنة من حسنات الحرم ، قيل : يا رسول اللّه و ما حسنات الحرم ؟ قال حسنة الف الف حسنة و . . . وسائل الشيعة 8 / 54 ، باب 32 از ابواب وجوب الحجّ ، احاديث 1 تا 9 » . و احاديث 1 تا 6 در « وسائل الشيعة 10 / 341 تا 343 ، باب 41 ، باب استحباب المشى الى زيارة الحسين عليه السّلام ، و از آن جمله : « عن ابى الصّامت قال : سمعت ابا عبد اللّه عليه السّلام و هو يقول : من اتى قبر الحسين عليه السّلام ماشيا ، كتب اللّه له بكلّ خطوة الف حسنة و محى عنه الف سيّئة و رفع له الف درجة فاذا اتيت . . . » ملاحظه مىشود ، در اين روايات به انجام خود مقدّمات ثواب مترتّب شده است ، چنان كه مىفرمايد بر هر قدم برداشتن ، هزار حسنه داده مىشود .
( 3 ) - يعنى ثوابهاى مترتّب بر اين مقدّمات ، به اعتبار ثواب در خود ذى المقدّمه مىباشد . به عبارت ديگر ، چون انجام اين مقدّمات باعث مىشود تا خود عمل يعنى ذى المقدّمه سختتر و مشقّتدارتر و از جملهء افضل الاعمال شده و قهرا ثواب بيشترى پيدا كند ، به اعتبار اينكه اين مقدّمات ، سبب براى