بر امتثال آن مترتب بوده كه اين عقاب و ثواب نيز به لحاظ ترك يا انجام ذى المقدّمه مىباشد . « 1 »
139 - آيا در هيچ صورتى بر امتثال واجب غيرى ، ثواب مترتّب نمىشود ، و چگونه است كه در بعضى از روايات بر انجام واجبات غيرى ، ثواب مترتّب شده است ؟ « 2 » ( نعم لا بأس . . . على التّفضّل فتأمّل جيّدا )
ج : مىفرمايد : البتّه اشكالى نيست كه بر مخالفت ذى المقدّمه به لحاظ ترك مقدّمهاش به هنگام ترك مقدّمه ، عقاب مترتّب شود . « 3 » يا انجام مقدّمات به لحاظ آنكه زياد بوده يا با
هامش
( 1 ) - مثلا اتيان حجّ ، متوقّف بر مقدّماتى مثل گرفتن پاسپورت ، گرفتن ويزا ، تهيّهء بليط ، واريز كردن پول به بانك ، مراجعه به سازمان مربوطه و غيره مىباشد . حال اگر شخصى اين مقدّمات را انجام داد و سپس عازم حجّ شده و آن را انجام دهد ، معنايش اين نيست كه علاوه بر ثواب انجام حجّ يعنى انجام ذى المقدّمه و واجب نفسى ، به تعداد مقدّماتش نيز به مكلّف ثواب داده شود . چنان كه اگر مكلّف ، مقدّمات ذكر شده را ترك كرده و در نتيجه ، موفّق و قادر به انجام حجّ نشود ، معنايش اين نيست كه علاوه بر ترك ذى المقدّمه يعنى حجّ ، به تعداد ترك مقدّماتش نيز عقاب مترتّب شود . بلكه درهرصورت ، يك ثواب و يك عقاب مترتّب بوده كه آنهم مترتّب بر انجام يا ترك خود ذى المقدّمه يعنى حجّ مىباشد . بنابراين ، يكى از خصايص وجوب غيرى ، عبارت از مترتّب نبودن ثواب و عقاب بر انجام يا ترك آن مىباشد .
( 2 ) - خصيصهء اوّل وجوب غيرى عبارت از مترتّب نبودن ثواب و عقاب بر موافقت و مخالفت امر غيرى بود . حال در بعضى روايات بر انجام بعضى از امور كه مقدّمه براى انجام مطلوب و ذى المقدّمه بوده علاوه بر انجام ذى المقدّمه ، ثواب مترتّب شده كه با اوّلين اصلى كه در رابطه با واجب غيرى تأسيس كرديم ، منافات دارد . مصنّف در اين استدراكى كه با « نعم لا بأس الخ » دارند به تصحيح و توجيه اين اصل و هماهنگ ساختن آن با مدلول روايات ياد شده مىپردازند .
( 3 ) - يعنى وقتى مكلّف مثلا اقدام به گرفتن بليط و ساير مقدّمات حجّ نمىكند ، يعنى در زمان ترك مقدّمات مىتوان گفت ؛ اين عمل مكلّف مستوجب عقاب است . ولى مستوجب عقاب دانستن مكلّف