شرح ( پرسش و پاسخ )
123 - تقسيم ديگر واجب چه بوده و چه تعريفى براى شده است ؟ ( و منها تقسيمه . . . من العبادات و التّوصّليّات )
ج : مىفرمايد : تقسيم ديگر واجب ، تقسيم به واجب نفسى و واجب غيرى است . و از آنجا كه طلب چيزى و واجب كردن آن ، ممكن نيست بدون انگيزه صورت گيرد و انگيزه و داعى مىخواهد ، حال با توجه به انگيزهء طلب آن شىء و واجب كردنش ، واجب به دو قسم تقسيم مىشود . « 1 »
الف : واجب غيرى : واجبى است كه انگيزهء طلب و واجب كردنش به خاطر دستيابى و توصّل به واجب ديگرى است كه توصّل به اين واجب ديگر بدون اين واجب ممكن نخواهد بود . چرا كه واجب ديگر متوقّف بر اين واجب مىباشد . « 2 »
ب : واجب نفسى : واجبى است كه انگيزهء طلب و واجب كردنش به خاطر دستيابى و رسيدن به واجب ديگرى نباشد اعمّ از اينكه :
1 - انگيزهء واجب كردنش عبارت از محبوبيّت و مطلوبيّت خود آن واجب باشد . همچون معرفت و شناخت حقّ تعالى . « 3 »
2 - انگيزهء واجب كردنش ، عبارت از محبوبيّت خود آن واجب نباشد بلكه به ملاحظهء آثار و
هامش
( 1 ) - اين تعريف از شيخ رحمه اللّه در « مطارح الانظار / 66 » بوده كه مصنّف در دنبالهء كلام به آن اشكال مىكند .
( 2 ) - مثل امر به ازالهء نجاست پيراهن يا امر به وضوء كه براى رسيدن به واجب ديگرى كه نماز بوده مىباشد . چرا كه نماز با لباس نجس و بدون وضوء ، صحيح نمىباشد .
( 3 ) - مثلا وجوب دانستن اصول عقايد مثل توحيد ، نبوت و معاد براى دستيابى به واجب ديگرى نيست ولى انگيزهء واجب كردنش نيز به خاطر آثار و منافعى كه ترتّب برآن باشد نيست .