109 - اشكال بر اينكه به طريق « ان » يعنى وجوب مقدّمه كشف از سبق وجوب واجب و ذى المقدّمه شده و به عبارت ديگر اشكال بر واجب معلّق يا بر واجب مشروط به شرط متأخر معلوم الوجود چيست ؟ ( ان قلت . . . لو لم يبادر )
ج : مىفرمايد : اشكال شده اگر وجوب مقدّمه در زمان قبل از واجب ، كاشف از حالى بودن وجوب و سبق وجوب ذى المقدّمه و واجب باشد ، بايد گفت لازم مىآيد همهء مقدّمات واجب و ذى المقدّمه واجب باشد هرچند اين مقدّمات از مقدّمات موسّع باشد . در حالى كه اينگونه نيست كه همهء مقدّمات مثل مواردى كه ذكر شد مبادرت به آنها قبل از وقت ، واجب باشد در صورتى كه علم دارد اگر الآن انجام ندهد ، بعد از وقت متمكّن از انجام آنها نمىباشد . « 1 »
هامش
از طلوع فجر براى روزهء فردا همچون وجوب صوم ، وجوب نفسى است . ولى وجوب نفسى اين امور ، وجوب نفسى تهيّئى براى مكلّف مىباشد تا قادر به اتيان واجبات نفسى ديگر شود . « محقّق نائينى ، فوائد الاصول 1 / 263 و 267 و اجود التقريرات 1 / 313 » .
ولى بايد توجه داشت اشكال ياد شده در اين فرض و جواب از آن با تمسّك به وجوب نفسى دانستن اين امور براى آن است كه رابطهء قيود و شرايط با واجب از نوع رابطهء علّت و معلول عقلى دانسته شده است .
( 1 ) - وقتى صاحب كفايه در توجيه فتواى فقها نسبت به اتيان مقدّماتى قبل از زمان واجب مثل وجوب اغسال ليليّه مستحاضه در ماه رمضان قبل از طلوع فجر و مانند آن فرمود كه با قول به واجب معلّق يا واجب مشروط به شرط متأخّر معلوم الوجود مىتوان گفت كه در اين موارد وجوب ، حالى و واجب ، استقبالى بوده و وجوب مقدّمات ناشى از وجوب حالى ذى المقدّمه مىباشد و فتواى فقها بر اين معنا بوده است بايد توجّه داشت اين سخن در مقدّمات مفوّتهاى است كه اگر قبل از وقت ، اقدام به اتيان آنها نشود بعد از وقت تمكّن از انجام آنها نمىباشد . حال مستشكل مىگويد اگر اين توجيه را بپذيريم نبايد فقط اتيان مقدّماتى مثل اغسال ليليّه مستحاضه در ماه رمضان و حفظ آب را واجب