107 - به نظر مصنّف وقتى ترشح وجوب از وجوب ذى المقدّمه بر مقدّمه محذورى نداشته باشد چه چيزى روشن مىشود ؟ ( فانقدح بذلك انّه لا اشكال . . . و لا محذور فيه اصلا )
ج : مىفرمايد : روشن مىشود : در مواردى كه شرع مقدس ، اتيان مقدّمه قبل از زمان واجب را واجب دانسته اشكالى نيست . مثل وجوب غسل در ماه رمضان بر مكلّف براى روزهء فردايش . « 1 » چرا كه به طريق ان كشف مىشود كه واجب از قبل از تحقّق شرط نيز واجب بوده است . و آنچه كه متأخّر بوده ، عبارت از زمان اتيان واجب مىباشد « 2 » و در اينكه زمان اتيان واجب ، متأخّر باشد نيز محذورى نيست . « 3 »
هامش
( 1 ) - يعنى وجوب اتيان اين مقدّمات در شرع مقدّس و روايات آمده است . مثل وجوب غسل مستحاضه و جنب قبل از طلوع فجر براى روزهء فردايش و حال آنكه تا قبل از رسيدن وقت ، وجوبى نيست تا مقدّمهاش واجب باشد . ولى با اين وجود روايات وارده مىفرمايد : اتيان اين مقدّمات قبل از زمان واجب ، واجب است .
( 2 ) - يعنى وقتى روايات دلالت بر وجوب اتيان اين مقدّمات دارد از وجوب اين مقدمات ، كشف مىكنيم كه ذى المقدّمه نيز وجوب حالى دارد . يعنى وجوب حالى معلول ( مقدّمه ) كه در روايات آمده است ، كاشف از وجوب حالى ذى المقدّمه قبل از دخول وقت مىباشد . آرى ، آنچه كه متأخّر بوده ، عبارت از خود واجب مىباشد ولى وجوبش قبل از وقت ، حالى است .
( 3 ) - زيرا تقدّم وجوب مقدّمه قبل از وجوب ذى المقدّمه نخواهد بود تا اشكال تقدّم معلول بر علّت لازم بيايد . بلكه متأخّر ، عبارت از واجب بوده كه استقبالى است و نه وجوب واجب .
ولى بايد گفت : تمام تلاش صاحب فصول در تأسيس واجب معلّق و شيخ در ارجاع دادن قيود به مادّه و مصنّف با بيان واجب مشروط به نحو شرط متأخّر معلوم الوجود بعد از آنى است كه ديدهاند اتيان يك سرى مقدّمات وجوديّهء واجب كه مقدّمات مفوّته مىباشند قبل از زمان واجب در شرع مقدس ، واجب دانسته شده است و از آنجا كه رابطهء شرط و مقدّمه را با ذى المقدّمه رابطهء علّى و معلولى مىدانند و از طرفى وجوب مقدّمه قبل از وجوب ذى المقدّمه را نيز تقدّم معلول بر علّت دانستهاند ناچارا