روشن مىشود : ملاك در فعلى و حالى بودن مقدّمهء وجوديّه بهگونهاى كه بر مكلّف ، تحصيل اين مقدّمات واجب بوده عبارت ، از وجوب ذى المقدّمه مىباشد هرچند واجب خودش امر استقبالى باشد . مثل روزه در فردا و يا مناسك در حجّ . « 1 » و فعليّت و حالى بودن وجوب مقدّمه به دليل وجوب ذى المقدّمه اعمّ از آن است كه وجوب ذى المقدّمه مشروط به شرطى باشد كه به نحو شرط متأخّر مفروض الوجود اخذ شده باشد « 2 » يا اصلا مشروط نباشد و مطلق باشد و واجب مطلق نيز اعمّ از آن است كه منجّز بوده يا واجب معلّق باشد .
هامش
است و چون وجوب حالى مىباشد بنا بر قول به ملازمه ، وجوب مقدّماتشان نيز حالى است و اشكال تقدّم معلول بر علّت لازم نمىآيد . چرا كه وجوب مقدّمات ناشى از وجوب حالى ذى المقدّمه مىباشد .
مصنّف در اين تنبيه مىخواهد بفرمايد : فرار از اين اشكال منحصر به تأسيس واجب معلّق نمىباشد بلكه در واجبات مشروطى كه باز فتوا به وجوب مقدّمات وجوديّه آن دادهاند مىتوان با قول به اينكه اگر شرط به نحو شرط متأخّر معلوم الوجود اخذ شده باشد رفع اشكال كرد به اينكه بگوييم : مناط در وجوب مقدّمات وجوديّهء واجبات ، عبارت از وجوب ذى المقدّمه مىباشد و اين اعمّ از آن است كه واجب ، عبارت از واجب مشروط باشد كه شرط در آن به نحو شرط متأخّر مفروض الوجود اخذ شده باشد يا واجب ، عبارت از واجب مطلق بوده اعمّ از اينكه واجب مطلق منجّز يا واجب مطلق معلّق باشد چرا كه در هر سه قسم وجوب ، مقدّمات وجوديّهء آنها به دليل فعلى بودن وجوب ذى المقدّمه آنها مىباشد .
( 1 ) - يعنى وجوب اغسال ليليّهء مستحاضه قبل از طلوع فجر براى صحّت صوم فردا و وجوب غسل جنابت فرد جنب قبل از طلوع فجر براى صحّت صوم فردا و وجوب مقدّمات حجّ مثل طىّ طريق براى مناسك حجّ كه توضيح آنها در پاورقى قبلى گذشت .
( 2 ) - مثل وجوب حفظ آب وضوء در قبل از فرا رسيدن وقت نماز براى كسى كه علم دارد بعد از رسيدن وقت ، متمكّن از آب نخواهد بود . يعنى مصنّف علاوه بر دو قسم واجب مطلق يعنى معلّق و منجّز كه در آنها وجوب فعلى بوده و به همين دليل مقدّماتشان نيز فعلى است ، وجوب در واجب مشروط را كه در آن شرط به نحو شرط متأخّر مفروض الوجود اخذ شده باشد نيز فعلى دانسته و مقدّماتش را نيز بنابه قول به ملازمه واجب مىداند .