يعنى تا شرط ، تحقّق نيافته باشد كه اصلا وجوبى نيست تا آن شرط كه مقدّمهء وجوديّهء واجب نيز بوده واجب باشد . و بعد از تحقّق شرط نيز قول به وجوب مقدّمه ، تحصيل حاصل و لغو است . « 1 »
مصنّف پس از بيان مطالب مىفرمايد : « فافهم » . « 2 »
هامش
( 1 ) - يعنى در بعضى از واجبات مشروط حتّى بنا بر نظر شيخ رحمه اللّه كه وجوب را در آنها حالى مىداند ولى او نيز مانند مشهور قائل به وجوب مقدّمات وجوديّهء آن نمىباشد . و آن در جايى است كه قيد به نحو قيد مفروض الحصول لحاظ شده باشد . يعنى مولى فرمودهاند : اگر اتّفاقا اين قيد موجود شد بايد اين عمل را انجام دهى . مثل استطاعت كه به نظر شيخ به نحو قيد مفروض الوجود لحاظ شده و با وجود قول به فعليّت وجوب ولى اين قيد را واجب ندانسته و تحصيل آن را واجب نمىداند و بعد از تحصيل نيز كه قول به وجوب آن تحصيل حاصل است . يعنى در نتيجه ، شيخ در اين نوع از قيود همچون مشهور قائل به وجوب تحصيل مقدّمه نيستند ولى نظر مشهور بر اين اساس است كه اصلا وجوبى نيست تا مقدّمه ، واجب باشد . ولى بنا بر نظر شيخ وجوب ، حالى است ولى چون قيد به نحو مفروض الوجود اخذ شده است تحصيل آن واجب نمىباشد .
( 2 ) - مصنّف در تنبيه خواست بفرمايد براى توجيه فتواى فقها به وجوب مقدّمات وجوديّه قبل از زمان واجب تنها راه ، تأسيس واجب معلّق نمىباشد بلكه با بيان ملاك كه وجوب مقدّمه ناشى از وجوب ذى المقدّمه مىباشد در واجب مشروطى كه شرط در آن به نحو شرط متأخّر مفروض الوجود اخذ شده باشد نيز مىتوان قائل به وجوب مقدّمات وجوديهاش شد . مثل وجوب غسل جنابت قبل از طلوع فجر براى صحّت صوم فردا ، يا وجوب غسل مستحاضه قبل از طلوع فجر براى صحّت صوم فردا و لزوم حفظ آب قبل از رسيدن وقت نماز براى كسى كه بعد از وقت متمكّن از آب نخواهد بود .
ولى اگر دقّت شود ملاك همهء اين موارد برگشت مىكند به واجب معلّق و بيان جديدى از مصنّف نيست . يعنى در اينجا نيز صاحب فصول مىگويد اگرچه وقت صوم يا نماز فرا نرسيده و واجب ، استقبالى و معلّق است ولى چون وجوب ذى المقدّمه حالى است پس تحصيل مقدّمات ، واجب بوده و وجوب مقدّمات ناشى از وجوب حالى ذى المقدّمه مىباشد .