77 - واجب منجّز بنا به تعريف صاحب فصول چيست ؟ ( انّه ينقسم . . . منجّزا )
ج : مىفرمايد : صاحب فصول فرموده است : همانا واجب منجّز آن واجبى است كه وجوبش تعلّق گرفته به مكلّف و حصول و انجام آن نيز متوقّف و مشروط بر امر غير مقدور نمىباشد . همچون معرفت و شناخت اصول دين . « 1 »
78 - واجب معلّق بنا به تعريف صاحب فصول چيست ؟ ( و الى ما يتعلّق . . . و ليسمّ معلّقا )
ج : مىفرمايد : صاحب فصول فرموده است : واجب معلّق ، آن واجبى است كه وجوبش تعلّق به مكلّف گرفته ولى حصول واجب ، متوقّف بر شرطى است كه غير مقدور براى مكلّف مىباشد . مثل حجّ كه وجوبش از ابتداى مستطيع شدن مكلّف و يا راه افتادن قافله و
هامش
ظرف تحقّق آنها در آينده بوده ولى مقدّمات آن قبل از زمان واجبات ، واجب مىباشد . مثل فتواى فقها به وجوب مقدّمات وجوديّهء حجّ قبل از فرا رسيدن وقت حجّ . يا مثل فتواى فقها به وجوب غسل جنابت قبل از طلوع فجر در شب ماه رمضان . از طرفى نمىتوانست تصوّر كند كه مقدّمات واجب باشد در حالى كه ذى المقدّمه واجب نمىباشد . چرا كه وجوب مقدّمه از وجوب ذى المقدّمه مىباشد ؟ در نتيجه گفت واجباتى هستند كه وجوب در آنها فعلى بوده ولى واجب ، استقبالى مىباشد . و براى آنكه وجوب فعلى بوده ، پس اين وجوب به مقدّمه ترشّح كرده و مقدّمات وجوديّهء آن نيز واجب مىباشد .
( 1 ) - قبلا گفته شد كه در نظر صاحب فصول ، واجب معلّق و منجّز از تقسيمات واجب مطلق مىباشد .
چه واجبى كه از ابتدا وجوبش مطلق باشد . مثل معرفت اصول دين و يا واجب مشروطى كه پس از حصول شرط هرچند غير مقدور بوده ، واجب مطلق شود . مثل وجوب نماز بعد از فرا رسيدن وقت آن .
در نتيجه ؛ واجب مطلقى كه زمان فعليّت وجوبش با زمان فعليّت و انجام واجب مقارن بوده و زمان واجب همان زمان وجوب باشد به آن واجب منجّز گفته مىشود . چنان كه وجوب معرفت اصول دين با زمان انجام آن براى مكلّف يكى است و از ابتداى تعلّق وجوب به مكلّف ( زمان بلوغ ) انجام واجب يعنى شناخت اصول دين نيز واجب است و يا وجوب نماز پس از رسيدن وقت آن فعلى مىشود و در اين زمان نيز حصول واجب يعنى خواندن نماز واجب مىباشد .